خاطرات یوسی کوهن رئیس پیشین موساد، سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل، است. او از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ ریاست این سازمان را بر عهده داشت.. عنوان عبری کتاب را می‌توان «با نیرنگ جنگ می‌آفرینند» یا «با حیله جنگ کنید» ترجمه کرد؛ اما عنوان انگلیسی آن به «شمشیر آزادی» تغییر یافته است؛ عبارتی برگرفته از سخن داوید بنگوریون، نخستین نخست‌وزیر اسرائیل، که گفته بود: «تاریخ نوشته نمی‌شود، ساخته می‌شود».
نویسنده
یوسی کوهن متولد ۱۹۶۱ است و حدود ۳۸ سال در موساد خدمت کرده؛ بیشتر این مدت را در نقش افسری پنهان‌کار سپری کرد و پیش از آنکه در سال ۲۰۱۶ به ریاست سازمان برسد، به‌صورت پنهانی فعالیت می‌کرد. او در دوران ریاستش عملیات‌هایی مانند سرقت آرشیو هسته‌ای ایران از تهران، انفجار پیجرهای حزب‌الله لبنان و ترور عماد مغنیه، فرمانده ارشد حزب‌الله، را هدایت یا سازماندهی کرد. کوهن همچنین مذاکرات اسرائیل با امارات متحده عربی و بحرین را در سال ۲۰۲۰ رهبری کرد که به امضای پیمان‌های ابراهیم انجامید. او اکنون مدیر دفتر شرکت سافتبانک در اسرائیل است و بحث‌های گسترده‌ای دربارهٔ احتمال ورودش به عرصهٔ سیاست و رقابت برای نخست‌وزیری اسرائیل وجود دارد.
ساختار و محتوای کتاب
کتاب از فصل‌های متعددی تشکیل شده است که عناوینی مانند «روزی که جهان تغییر کرد»، «فرصتی که از دست رفت»، «مرگ سلطه‌ای ندارد»، «هنر اغوا»، «شطرنج سه‌بعدی» و «برندهٔ جنگ، تضمین‌کنندهٔ صلح» را شامل می‌شود. کوهن در این کتاب ترکیبی از خاطرات شخصی، تحلیل‌های سیاسی، تأملات فلسفی و روایت‌های عملیاتی ارائه می‌دهد.
۱. طرح انتقال فلسطینی‌ها به سینا
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب، اعتراف صریح کوهن به ارائهٔ طرحی برای انتقال حدود یک‌ونیم میلیون فلسطینی از نوار غزه به شبه‌جزیرهٔ سینا در مصر است. او می‌گوید این ایده را شخصاً پس از حملهٔ هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به کابینهٔ امنیتی اسرائیل پیشنهاد داده و کابینه با آن موافقت کرده است. هدف اعلام‌شدهٔ او «کاهش تلفات غیرنظامیان» و اجرای طرح به‌صورت «موقت» بوده است. کوهن برای جلب حمایت بین‌المللی به واشینگتن، لندن، توکیو، پکن و دهلی‌نو سفر کرده، اما عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، طرح را قاطعانه رد کرد و آن را متوقف ساخت. به گفتهٔ کوهن، کشورهای عربی این طرح را تهدیدی برای تغییر هویت منطقه و مقدمه‌ای برای کوچاندن دائمی فلسطینی‌ها تلقی کردند.
۲. عملیات‌های موساد
بخش قابل‌توجهی از کتاب به روایت عملیات‌های موساد اختصاص دارد. کوهن برای نخستین بار جزئیات تازه‌ای از عملیات سرقت آرشیو هسته‌ای ایران در سال ۲۰۱۸ را فاش می‌کند. او تأکید می‌کند که این عملیات نه بر پایهٔ یک «سرنخ اطلاعاتی طلایی»، بلکه نتیجهٔ ماه‌ها کار اطلاعاتی مستمر و فرایندی پیچیده بود که شامل شناسایی محل نگهداری اسناد، ردیابی محموله‌ها، تصویربرداری، شنود ارتباطات و نظارت زمینی و هوایی می‌شد. کوهن همچنین در فصلی با عنوان «هنر اغوا» شیوه‌های جذب منابع انسانی را شرح می‌دهد و می‌نویسد: «هیچ راهی برای فرار از یک حقیقت ناخوشایند نیست: ممکن است کار به کشتن کسی ختم شود».
۳. نقد عملکرد تبلیغاتی اسرائیل
کوهن در فصل‌های مختلف کتاب، ضمن نقد آشکار نحوهٔ مدیریت تبلیغات اسرائیل در جنگ غزه، اعتراف می‌کند که تل‌آویو در میدان افکار عمومی جهانی «به‌شدت شکست خورده» است. او ریشهٔ این شکست را نه در عملکرد ارتش، بلکه در «ناتوانی تبلیغاتی و رسانه‌ای» اسرائیل می‌داند و معتقد است تصاویر ویدئویی از تخریب غزه و کشتار غیرنظامیان، جهان را علیه اسرائیل بسیج کرده است.
۴. آیندهٔ سیاسی نویسنده
انتشار کتاب بحث‌های گسترده‌ای دربارهٔ احتمال ورود کوهن به رقابت برای نخست‌وزیری اسرائیل دامن زده است. کوهن ۶۴ ساله است؛ یک سال از کیر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، بزرگ‌تر و بیش از یک دهه از بنیامین نتانیاهو جوان‌تر است. رسانه‌هایی مانند تلگراف صریحاً پرسیده‌اند آیا او در حال آماده‌سازی زمین برای یک نامزدی سیاسی است.
نقدها و دیدگاه‌های مخالف
کتاب نقدهای متفاوتی دریافت کرده است. روزنامهٔ هاآرتص آن را «۲۸۸ صفحه خودستایی» توصیف کرده و نوشته است شمارش دفعاتی که کوهن در کتاب به توانایی خود در گفتن هر دروغی به هر کسی فخر می‌فروشد، دشوار است. از سوی دیگر، تلگراف کتاب را «تریلرگونه» و «تصویری هیجان‌انگیز از قهرمانی اسرائیلی» خوانده است. بررسی روزنامهٔ الاهرام مصر نیز کتاب را «یک سند سیاسی» می‌داند، نه صرفاً خاطرات جاسوسی، و بر اهمیت رد طرح سینا از سوی السیسی به‌عنوان نقطه‌ای که بلندپروازی‌های اسرائیل را محدود کرد تأکید می‌کند.
جمع‌بندی
«شمشیر آزادی» کتابی است که هم‌زمان چند کارکرد را ایفا می‌کند: روایت عملیاتی از پشت‌پردهٔ موساد، اعتراف به شکست‌های راهبردی، و آماده‌سازی زمین برای آیندهٔ سیاسی نویسنده. کوهن در این کتاب تصویری از خود به‌عنوان مدیری عمل‌گرا و بی‌پرده ارائه می‌دهد که از بیان حقایق ناخوشایند ابایی ندارد؛ حتی وقتی این حقایق به نقد عملکرد خودِ اسرائیل مربوط می‌شود. کتاب برای خوانندهٔ فارسی‌زبان که به دنبال درک لایه‌های پنهان سیاست و امنیت در خاورمیانه است، منبعی ارزشمند اما نیازمند نگاه انتقادی محسوب می‌شود.
