هشدار رئیس صندوق بین‌المللی پول

کریستالینا جورجیوا، مدیر عامل صندوق بین‌المللی پول (IMF)، روز چهارشنبه هشدار داد که اقتصاد جهانی تحت تأثیر قیمت‌های پایدار و بالای انرژی، بدهی عمومی بی‌سابقه و خطرات ناشی از رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی قرار دارد و از دولت‌ها خواست تا تدابیر حمایتی مالی و پولی مقتضی را به کار گیرند.

جورجیوا در سخنرانی پیش از نشست‌های سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی که هفته آینده در بانکوک برگزار می‌شود، گفت که جهان در دو جهت متضاد کشیده می‌شود: از یک سو، شوک منفی عرضه انرژی ناشی از مناقشات خاورمیانه و از سوی دیگر، شوک مثبت تقاضا به دلیل هوش مصنوعی که خود به تورم دامن می‌زند.

او افزود: «تأثیر ترکیبی این دو نیرو در سراسر جهان بسیار نامتوازن است» و تأکید کرد که رونق هوش مصنوعی بسیاری از کشورها را نادیده گرفته است.

کاهش رشد در کشورهای درگیر جنگ

جورجیوا گفت پیش‌بینی‌های جدید رشد اقتصادی که در نشست‌های بانکوک منتشر خواهد شد، نشان می‌دهد که بیشترین کاهش رشد مربوط به اقتصادهایی خواهد بود که از جنگ آسیب دیده‌اند. این کشورها شامل اوکراین، که خسارات قابل‌توجهی به زیرساخت‌های غیرنظامی و اقتصادی آن وارد شده، و کشورهای حوزه خلیج فارس است که تحت تأثیر حملات ایران و کاهش شدید صادرات انرژی قرار گرفته‌اند.

جورجیوا در سخنان خود اشاره نکرد که آیا آخرین گزارش «چشم‌انداز اقتصادی جهان» (WEO) صندوق بین‌المللی پول، پیش‌بینی رشد جهانی سال ۲۰۲۶ را از نرخ کند ۳.۰ درصد که در ماه ژوئیه اعلام شده بود، تغییر خواهد داد یا خیر.

پیش‌بینی قبلی که بازگشت رشد به ۳.۴ درصد در سال ۲۰۲۷ را پیش‌بینی می‌کرد، بر این فرض استوار بود که تنگه هرمز از اواسط ژوئیه بازگشایی شده و تا مارس ۲۰۲۷ به شرایط پیش از جنگ بازمی‌گردد. همچنین فرض بر این بود که قیمت نفت در سال ۲۰۲۶ به طور میانگین ۸۹ دلار و در سال ۲۰۲۷ به ۷۸ دلار در هر بشکه برسد.

جورجیوا گفت که قیمت نفت همچنان در سطح ۱۰۰ دلار باقی مانده و کاهش ظرفیت پالایشگاهی، ۱۰۰ دلار دیگر به حاشیه سود «کراک-اسپرد» (تفاوت قیمت فرآورده‌ها با نفت خام) برای محصولات کلیدی از جمله دیزل افزوده است. وی افزود که فصل سرمایش و گرمایش زمستانی تقاضا را افزایش خواهد داد، در حالی که عرضه گاز طبیعی همچنان به دلیل تهدیدات علیه کشتیرانی گاز مایع (LNG) در تنگه هرمز محدود است.

او تصریح کرد: «حتی اگر جنگ در خلیج فارس به‌زودی پایان یابد، مشکل قیمت بالای انرژی احتمالاً مدتی ادامه خواهد داشت.» وی افزود که معاملات آتی نفت برنت پیش‌بینی می‌کند قیمت‌های بالای نفت تا پایان سال ۲۰۲۷ باقی بماند.

به گفته او، قیمت‌های بالاتر انرژی موجب افزایش تورم، نرخ‌های سیاستی و بازده اوراق قرضه معیار شده است. وی خاطرنشان کرد که بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله آمریکا، آلمان و ژاپن اکنون در بالاترین سطح خود از سال‌های ۲۰۰۷، ۲۰۰۹ و ۱۹۹۶ قرار دارند و همچنان در حال افزایش هستند.

بار سنگین بدهی‌ها

جورجیوا افزود که نگرانی دیگر ۱۹۱ کشور عضو صندوق بین‌المللی پول که هفته آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت، بار فزاینده بدهی عمومی است که رشد اقتصادی را تضعیف کرده و بر فشارهای تورمی می‌افزاید. صندوق بین‌المللی پول اعلام کرده است که بدهی عمومی در بالاترین سطح خود از زمان جنگ جهانی دوم قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود قبل از سال ۲۰۳۰ از ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) فراتر رود.

جورجیوا به طور خاص از اقتصادهای پیشرفته به رهبری ایالات متحده به عنوان «متخلفان اصلی» در زمینه بار بدهی نام برد که نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی آن‌ها از بازارهای نوظهور و کشورهای کم‌درآمد بالاتر است.

او تأکید کرد که سیاست‌گذاران دیگر نمی‌توانند تنها به نرخ‌های رشد بالاتر برای حل مشکلات مالی تکیه کنند. وی گفت: «ما هنوز اقدام قاطعی در اقتصادهای پیشرفته با بدهی بالا نمی‌بینیم؛ جایی که نیاز مبرم به برنامه‌های معتبر تثبیت مالی میان‌مدت احساس می‌شود که در برخی موارد باید با اقدامات مالی پیش‌دستانه همراه باشد تا بخشی از فشار از روی سیاست‌های پولی برداشته شود.»

سیاست پولی هوشمندانه

جورجیوا با اشاره به پنج سال و نیم تورم بالاتر از هدف، گفت که فشارهای تورمی ناشی از گسترش هوش مصنوعی، شوک‌های قیمت انرژی و مواد غذایی، تعرفه‌ها، افزایش هزینه‌های دفاعی و هزینه‌های بالاتر خدمات بدهی، همچنان پایدار است.

وی گفت: «اکنون ممکن است زمان مناسبی برای اتخاذ یک رویکرد محتاطانه و انقباضی (هاوکیش) در سیاست‌های پولی بسیاری از کشورها باشد.» او افزایش نرخ بهره توسط فدرال رزرو آمریکا، بانک مرکزی اروپا و بانک ژاپن را «بسیار مناسب» توصیف کرد.

در گفت‌وگویی پس از سخنرانی، جورجیوا افزود که «مهم‌ترین وظیفه» سیاست پولی در شرایط فعلی، تمرکز بر ثبات قیمت‌ها و نشان دادن عزم راسخ بانک‌های مرکزی برای حفظ آن است. وی هشدار داد که بانک‌های مرکزی باید مستقل باشند و در برابر فشارهایی که ممکن است از سوی بخش مالی (دولت) برای کاهش بار بدهی‌ها از طریق چاپ پول یا خرید بدهی وارد شود، مقاومت کنند. او این اقدام را «گاوچران‌های پولی» توصیف کرد که برای نجات مقامات مالی می‌شتابند و پیام او به آن‌ها این است: «لطفاً این کار را نکنید.»

خطرات هوش مصنوعی

جورجیوا به ریسک‌های دیگر ناشی از هوش مصنوعی نیز اشاره کرد که در آن سهم سرمایه‌گذاری نسبت به تولید ناخالص داخلی احتمالاً از راه‌آهن، شبکه‌های برق یا زیرساخت‌های مخابراتی پیشی خواهد گرفت.

او گفت که تمرکز فزاینده اقتصادی و مالی، شرکت‌های هوش مصنوعی را تحت فشار قرار می‌دهد تا برای توجیه ارزش‌گذاری‌های نجومی خود، بهره‌وری و سودآوری ایجاد کنند و هشدار داد که ناامیدی بازار می‌تواند به «شکی عمیق و گسترده» تبدیل شود. با این حال، وی افزود که تحقیقات صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که اگر هوش مصنوعی به درستی مدیریت شود، می‌تواند سالانه نیم درصد به رشد جهانی اضافه کند.

جورجیوا تأکید کرد که آمادگی برای هوش مصنوعی کلیدی است؛ از جمله ایجاد چارچوب‌های نظارتی که به مدیریت خطرات اساسی هوش مصنوعی کمک کند. این خطرات شامل پیامدهای گسترده در بازار کار، خطرات جدی سایبری و ثبات، و مدل‌های پیشرفته‌ای است که تهدید می‌کنند از کنترل انسان خارج شده و رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی از خود نشان دهند.

او در پایان گفت که دولت‌ها علاوه بر تقویت بنیه مالی، باید گام‌های دیگری برای افزایش رشد بردارند، از جمله اصلاحاتی که مهارت‌های نیروی کار را بهبود بخشد، راه‌اندازی و تعطیلی کسب‌وکارها را تسهیل کند، امنیت انرژی را تقویت نماید و مقررات را ساده‌سازی کند.