چهارشنبه، ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶
پلنوم حزب، رشد صنعتی ناهمگون و تلاش پکن برای تثبیت روابط خارجی
خبرهای اصلی رسانههای چینی در چهارشنبه ۲۸ اکتبر حول چند محور به هم پیوسته میچرخد: پنجمین پلنوم کمیته مرکزی حزب کمونیست و تأکید بر انضباط درونحزبی؛ رشد اعلامشده سود بنگاههای صنعتی در کنار اختلاف شدید عملکرد صنایع؛ تلاش برای گسترش تجارت و تثبیت روابط با اروپا و آمریکا؛ و مواضع دیپلماتیک پکن درباره بحران خاورمیانه و تحریمهای آمریکا علیه کوبا. در کنار این پروندهها، درگذشت لیو یاندونگ، معاون پیشین نخستوزیر، و واکنش رسانهای و تجاری به اظهارات کیلیان امباپه نیز در دستور خبرهای روز قرار داشت.
در خواندن این پوشش باید میان سه سطح تفاوت گذاشت: آمار و اطلاعیههای رسمی، چارچوبی که رسانههای دولتی برای تفسیر آنها میسازند، و ارزیابی رسانههای اقتصادی یا منابع مستقلتر. بهویژه در اقتصاد، رشد یک شاخص کل لزوماً به معنای بهبود همگن همه صنایع یا کاهش فشار مالی بنگاهها نیست.
۱. پلنوم پنجم؛ تمرکز بر کنترل درونحزبی و مبارزه با فساد
پنجمین پلنوم کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست چین از دوشنبه ۲۶ اکتبر در پکن آغاز شد و قرار بود تا پنجشنبه ۲۹ اکتبر ادامه یابد. گزارش شینهوا و بازتاب آن در روزنامه مردم و گلوبال تایمز میگوید شی جینپینگ، دبیرکل حزب، گزارش کار دفتر سیاسی را ارائه و پیشنویس تصمیم کمیته مرکزی درباره تقویت و تداوم «حکمرانی سختگیرانه و جامع حزب» را تشریح کرده است.
بنابراین، موضوع اعلامشده این نشست در گزارشهای ۲۸ اکتبر، تصویب برنامه پنجساله تازه نیست؛ محور علنیشده، انضباط حزبی، نظارت بر مقامها و مقابله مستمر با فساد است. رسانههای دولتی این روند را لازمه تقویت ظرفیت حکمرانی، اجرای سیاستهای مرکزی و پیشبرد برنامه پنجساله پانزدهم برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ معرفی میکنند. در روایت رسمی، کنترل فساد تنها مجازات مقامهای متخلف نیست، بلکه وسیلهای برای افزایش اعتماد عمومی و اطمینان از رسیدن بودجه و خدمات به شهروندان نیز دانسته میشود.
برای برجستهکردن ابعاد این کارزار، رسانههای چینی به آمار رسمی سال ۲۰۲۵ استناد کردهاند: نهادهای انضباطی و نظارتی در سطح کشور ۹۶۷ هزار پرونده مربوط به تخلف و فسادِ مؤثر بر زندگی روزمره مردم را بررسی کردهاند؛ ۶۲۷ هزار نفر مجازات انضباطی گرفتهاند و ۲۲ هزار پرونده به دادستانی ارجاع شده است. این ارقام، آمار اعلامشده از سوی نهادهای چینی و بازتابیافته در شینهوا هستند؛ ارزیابی مستقلی از همه پروندهها در منابع مورد بررسی این گزارش وجود ندارد.
در عین حال، رسانه مستقل منطقهای CNA یادآور شده است که نشست پشت درهای بسته برگزار میشود و جزئیات نهایی آن تا پایان پلنوم در دسترس عمومی نخواهد بود. پلنوم در آستانه کنگره بزرگ بعدی حزب در سال آینده و در شرایطی برگزار میشود که کارزار ضدفساد، از جمله در سطوح ارشد نظامی و حزبی، ادامه دارد. این زمینه باعث میشود موضوع انضباط و وفاداری کادرها، فراتر از یک بحث اداری، به مسئله ظرفیت اجرای تصمیمهای شی و کنترل دستگاه حکومتی مرتبط باشد.
منابع: گزارش شینهوا درباره آغاز پلنوم، تحلیل گلوبال تایمز درباره دستورکار پلنوم، گزارش CNA درباره نشست پشت درهای بسته.
۲. اقتصاد؛ رشد سود صنعتی، اما نه برای همه صنایع
آمار رسمی و شکاف میان بخشها
اداره ملی آمار چین در ۲۷ اکتبر اعلام کرد سود بنگاههای صنعتیِ مشمول آمار رسمی در نه ماه نخست ۲۰۲۶ به ۶٫۰۳ تریلیون یوان رسیده است؛ افزایشی معادل ۱۵٫۵ درصد در مقایسه سالانه. رشد سود در سپتامبر به ۱۴٫۴ درصد رسید؛ در برابر ۴٫۲ درصد در اوت. درآمد عملیاتی این شرکتها در نه ماه ۶٫۶ درصد افزایش یافته و حاشیه سود به ۵٫۶۸ درصد رسیده است.
اما آمار بخشی تصویر متفاوتی میدهد. سود صنعت رایانه، ارتباطات و تجهیزات الکترونیکی ۱۰۳٫۸ درصد بالا رفت؛ فلزات غیرآهنی ۷۹٫۷ درصد، زغالسنگ ۵۷ درصد و مواد شیمیایی ۴۹٫۲ درصد رشد داشتند. در مقابل، سود خودروسازی ۲۲٫۸ درصد، تولید محصولات معدنی غیرفلزی ۴۶٫۹ درصد و ذوب و نورد فلزات آهنی ۷۳٫۳ درصد کاهش یافت. سود بخش برق، گرما، گاز و آب در مجموع ۱۴٫۳ درصد پایین آمد. سود شرکتهای خصوصی ۸٫۷ درصد رشد کرد، در حالی که رشد سود شرکتهای دارای سرمایه خارجی، هنگکنگ و ماکائو تنها ۰٫۵ درصد بود.
دادههای ترازنامه نیز در کنار رشد سود اهمیت دارند: تا پایان سپتامبر، مطالبات وصولنشده بنگاههای صنعتی ۱۰ درصد بیشتر از سال قبل بود و موجودی کالاهای ساختهشده ۱۱٫۶ درصد افزایش یافت. متوسط دوره وصول مطالبات به ۷۱٫۶ روز رسید؛ ۱٫۳ روز بیشتر از سال قبل. این شاخصها بهخودیخود به معنای بحران نقدینگی در تمام بنگاهها نیستند، اما نشان میدهند رشد سود بهطور یکنواخت با بهبود جریان نقد و فروش همراه نبوده است.
منابع: اداره ملی آمار چین، آمار سود صنعتی ژانویه تا سپتامبر، تفسیر رسمی اداره ملی آمار درباره رشد صنایع فناوریمحور.
کایشین: بخشی از جهش سپتامبر ناشی از زمان ثبت سود بود
تحلیل اقتصادی کایشین که صبح ۲۸ اکتبر منتشر شد، در برابر تیتر رشد سود صنعتی، تفسیر محتاطانهتری ارائه میکند. این رسانه مینویسد رشد ظاهری سود در سپتامبر تا حدی از زمان ثبت سود در صنعت چای، الکل و نوشیدنی و همچنین افزایش قیمت انرژی و مواد خام تأثیر گرفته است؛ در نتیجه، گسترش سودآوری در کل اقتصاد صنعتی به اندازه عدد کل نیست.
برآورد کایشین این است که سود صنعت چای، الکل و نوشیدنی از کاهش ۸۱٫۱ درصدی در اوت به رشد حدود ۲۲۴ درصدی در سپتامبر رسیده و همین تغییر زمان ثبت سود، اثر آن را بر رشد کل از کاهنده به افزاینده تبدیل کرده است. اگر این بخش کنار گذاشته شود، برآورد رشد سود صنعتی در سپتامبر از ۱۳٫۵ درصد در اوت به ۸٫۱ درصد کاهش مییابد. با بررسی مجموع اوت و سپتامبر، رشد سود صنعتی حدود ۹٫۳ درصد برآورد شده است؛ روندی که به گفته کایشین با کندشدن رشد سود از ژوئیه سازگار است.
این برآورد تحلیلی کایشین است، نه آمار رسمی جایگزین. بااینحال، کنار هم گذاشتن دو منبع روشن میکند که رقم رسمی ۱۵٫۵ درصدی برای نه ماه نخست، واقعیت مهمی است اما برای سنجش کیفیت رشد باید ترکیب صنایع، موجودی انبار، مطالبات وصولنشده و درآمد عملیاتی را نیز دید.
منبع: کایشین، «سود صنعتی سپتامبر: فشار بر سودآوری بخشهای پاییندستی پس از حذف صنعت چای و نوشیدنی».
اختلاف رشد میان استانها
گزارش منطقهای کایشین در ۲۷ اکتبر میگوید دادههای ۳۱ استان برای سهماهه نخست تا سوم نشاندهنده افزایش شکاف منطقهای است. رشد اقتصاد چین در این دوره ۴٫۶ درصد اعلام شد؛ تبت با ۶٫۲ درصد در صدر بود، شاندونگ و ژجیانگ هر کدام ۵٫۶ درصد و شانگهای ۵٫۵ درصد رشد داشتند. رشد گوانگدونگ، بزرگترین اقتصاد استانی چین، با رقم ملی برابر بود؛ در مقابل، هفت استان از جمله شانشی، هاینان، یوننان، جیلین، لیائونینگ، گوانگشی و هونان رشد کمتر از ۳ درصد ثبت کردند. شانشی تنها ۰٫۵ درصد و هاینان ۱٫۲ درصد رشد داشتند.
این اختلافها نشان میدهد که رشد فناوریمحور و صادراتی در برخی مراکز صنعتی با فشار بیشتر در بعضی اقتصادهای منطقهای همزمان شده است. میانگین ملی بهتنهایی نمیتواند وضعیت همه استانها یا توزیع منافع رشد را نشان دهد.
منبع: کایشین، بررسی تفاوت عملکرد اقتصادی ۳۱ استان.
۳. تجارت خارجی و نشست آتی APEC؛ تأکید بر بازارهای متنوعتر
دادههای اداره کل گمرک که در گزارش گلوبال تایمز در ۱۴ اکتبر بازتاب یافته، از رشد ۱۸٫۸ درصدی تجارت کالایی چین در نه ماه نخست سال تا ۳۹٫۹۴ تریلیون یوان حکایت دارد. صادرات ۱۶٫۴ درصد و واردات ۲۲٫۳ درصد افزایش یافته بود؛ تجارت ماه سپتامبر نیز برای نخستین بار از ۵ تریلیون یوان گذشت. تجارت با شرکای دارای توافق تجارت آزاد ۳۰ درصد بالا رفت و بیش از ۷۰ درصد از رشد کل تجارت خارجی را تشکیل داد. این ارقام مربوط به دادههای تجمعیِ منتشرشده پیش از ۲۸ اکتبر است، نه خبر آماری تازهای که همان روز منتشر شده باشد.
در پوشش رسمی، رشد واردات نشانهای از تلاش پکن برای معرفی چین نه فقط بهعنوان «کارخانه جهان»، بلکه بهعنوان بازاری بزرگ برای کالاهای خارجی است. بااینحال، افزایش واردات و صادرات بهتنهایی نمیگوید چه میزان از رشد به مصرف خانوار مربوط است و چه میزان از تقاضای تولیدی برای قطعات، تجهیزات و مواد خام ناشی میشود.
چین در ماه نوامبر میزبان نشست رهبران APEC در شنژن خواهد بود. گلوبال تایمز گزارش داده است که بندر شنژن در سال جاری زودتر از سال قبل به جابهجایی ۳۰ میلیون TEU کانتینر رسیده و اقتصادهای عضو APEC بیش از نیمی از این ترافیک را تشکیل میدهند. این خبر در رسانه دولتی بهعنوان نشانه ظرفیت لجستیکی و نقش شنژن در زنجیرههای تأمین منطقهای عرضه شده است. بااینحال، یک رکورد بندری بهتنهایی نشاندهنده وضعیت کامل تجارت، سودآوری شرکتها یا تقاضای داخلی چین نیست.
منابع: گلوبال تایمز، رشد تجارت چین و شرکای تجاری، گلوبال تایمز، رسیدن بندر شنژن به ۳۰ میلیون TEU.
۴. آمریکا، تایوان و عناصر خاکی کمیاب؛ اختلاف بر سر ریسک زنجیره تأمین
یکی از خبرهای مهم گلوبال تایمز در ۲۸ اکتبر، واکنش دفتر امور تایوان شورای دولتی چین به گزارشی درباره شرکت TSMC بود. رویترز در ۲۲ اکتبر، به نقل از سه منبع آگاه، گزارش کرده بود که این شرکت از تأمینکنندگان درباره امکان استفاده از موتورهای بدون عناصر خاکی کمیاب در تجهیزات اتوماسیون کارخانه پرسوجو کرده است. طبق گزارش رویترز، این بررسی با هدف کاهش خطر اختلال در تولید نیمهرساناها ناشی از محدودیتهای صادراتی چین انجام شده؛ بحث هنوز در مرحله ابتدایی بوده و به جایگزینی گسترده تجهیزات نرسیده بود.
چن بینهوا، سخنگوی دفتر امور تایوان، این گزارش را «ناسازگار با واقعیت و دارای انگیزههای پنهان» خواند. روایت گلوبال تایمز بر این تأکید داشت که کنترلهای صادراتی چین برای تنظیم صادرات و حفاظت از امنیت زنجیره تأمین است، نه ممنوعیت کامل صادرات. این رسانه همچنین استدلال مقامهای چینی را بازتاب داد که تلاش برای جداسازی زنجیرههای صنعتی و محدودکردن فناوری چین، خود عامل ایجاد ریسک است.
تفاوت دو روایت مهم است: گزارش رویترز، بر پایه اظهارات منابع آگاه صنعتی، از ارزیابی یک خطر بالقوه برای تأمین قطعات سخن میگوید؛ گلوبال تایمز موضع رسمی پکن را برجسته میکند که این کنترلها قانونی و محدودکننده نیستند. بنابراین، نه میتوان گفت TSMC بهطور گسترده تجهیزات خود را جایگزین کرده، نه میتوان از روایت رسمی چین نتیجه گرفت که ریسک زنجیره تأمین وجود ندارد. داده موجود فقط میگوید شرکت در حال بررسی گزینههاست و این بررسی هنوز ابتدایی است.
این بحث در آستانه نشست APEC شنژن اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا تجارت آمریکا و چین در نه ماه نخست سال به ۳٫۱۸ تریلیون یوان رسید و پس از افت اوایل سال به رشد سالانه ۴٫۱ درصدی بازگشت. طبق دادههای گمرکی نقلشده در گلوبال تایمز، صادرات چین به آمریکا ۹٫۸ درصد و واردات از آمریکا ۵٫۲ درصد افزایش یافت. توافق تجاری موجود نیز تا ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ تمدید شده بود، اما این به معنای حل اختلافات بر سر تعرفهها، عناصر خاکی کمیاب یا فناوری نیست.
منابع: گلوبال تایمز، واکنش پکن به گزارش مربوط به TSMC، رویترز، گزارش اصلی درباره بررسی گزینههای جایگزین از سوی TSMC، گلوبال تایمز، دادههای تجارت چین و آمریکا.
۵. دیپلماسی؛ اروپا، سوئیس، کوبا و خاورمیانه
پاسخ پکن به بحث کاهش وابستگی اروپا به چین
در نشست خبری ۲۸ اکتبر وزارت خارجه چین، خبرگزاری رویترز از گوئو جیاکون، سخنگوی وزارتخانه، درباره سخنان فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پرسید. مرتس خواستار هماهنگی قدرتهای متوسط اروپا و آسیا در زمینه تجارت، فناوری و امنیت شده و همزمان گفته بود جدایی اقتصادی کامل از چین اشتباه است، اما وابستگیهای یکجانبه باید کاهش یابد.
گوئو در پاسخ بر بازبودن اقتصاد چین، مکملبودن اقتصادهای چین و آلمان و پیوند عمیق صنایع دو طرف تأکید کرد و از آلمان و اتحادیه اروپا خواست «عینی و منطقی» بمانند، اختلافها را از مسیر گفتوگو حل کنند و از اختلال در زنجیرههای صنعتی و تأمین جهانی جلوگیری کنند. پاسخ پکن در عین دفاع از روابط اقتصادی با اروپا، با تلاش اروپاییها برای کاهش وابستگیهای راهبردی موافقت صریح نشان نمیدهد؛ بلکه آن را در چارچوب همکاری و حفظ زنجیرههای تأمین بازتعریف میکند.
منبع: وزارت خارجه چین، نشست خبری ۲۸ اکتبر.
سفر رئیسجمهور سوئیس
وزارت خارجه چین اعلام کرد گای پارملن، رئیس کنفدراسیون سوئیس، از ۳۰ اکتبر تا اول نوامبر به چین سفر خواهد کرد و شی جینپینگ با او دیدار میکند. پکن امسال را دهمین سالگرد شراکت راهبردی نوآورانه دو کشور میداند و بر همکاری در تجارت آزاد تأکید کرده است. به گفته وزارت خارجه چین، سوئیس در ماه اوت نخستین کشور اروپایی بود که مذاکرات مربوط به ارتقای توافق تجارت آزاد با چین را تکمیل کرد.
این سفر در زمانی انجام میشود که پکن تلاش دارد همزمان با حفظ رابطه اقتصادی با اروپا، از تبدیل اختلافات فناوری و زنجیره تأمین به جدایی گسترده تجاری جلوگیری کند. نتیجه مذاکرات سوئیس باید جدا از توافق رسمی نهایی سنجیده شود؛ اعلام تکمیل مذاکرات در اوت بهخودیخود به معنای لازمالاجراشدن متن ارتقایافته نیست.
منبع: وزارت خارجه چین، اعلام سفر رئیسجمهور سوئیس.
کوبا؛ پکن علیه تحریمهای یکجانبه آمریکا
فو تسونگ، نماینده دائم چین در سازمان ملل، روز ۲۷ اکتبر در مجمع عمومی خواستار پایان محاصره اقتصادی، تجاری و مالی آمریکا علیه کوبا شد. رسانههای چینی این سخنان را در ۲۸ اکتبر برجسته کردند. پکن گفت از پیشنویس قطعنامه کوبا برای پایاندادن به تحریمها حمایت میکند و استدلال کرد که تحریمهای یکجانبهای که مجوز شورای امنیت ندارند، مبنای حقوقی بینالمللی ندارند. فو همچنین خواستار حذف کوبا از فهرست آمریکایی «حامیان دولتی تروریسم» شد.
این موضع با چارچوب همیشگی دیپلماسی چین درباره حاکمیت ملی، مخالفت با تحریمهای یکجانبه و تأکید بر نقش سازمان ملل سازگار است. ادعای حقوقی درباره نامشروعبودن تحریمها، موضع رسمی پکن است و نباید آن را بهعنوان حکم قطعی یک مرجع قضایی بینالمللی نقل کرد.
منبع: گلوبال تایمز، درخواست چین برای پایان محاصره کوبا.
عربستان و یمن؛ مخالفت با حمله به زیرساختهای غیرنظامی
در نشست خبری وزارت خارجه چین از گوئو جیاکون درباره ادعای حوثیها در ۲۷ اکتبر مبنی بر حمله به ساختمان وزارت دفاع عربستان، فرودگاه و پالایشگاه با موشک و پهپاد پرسیده شد. سخنگوی چین گفت پکن از ادامه تنشهای منطقهای عمیقاً نگران است، با حملات به فرودگاههای غیرنظامی و دیگر تأسیسات غیرنظامی مخالف است و از طرفهای درگیر خواست اختلافها را از راه گفتوگو حل کنند.
پاسخ چین، بدون تأیید ادعای حوثیها یا انتساب مسئولیت به طرفی مشخص، بر حفاظت از تأسیسات غیرنظامی و کاهش تنش تأکید داشت. این موضع در مقایسه با زبان تندتر برخی طرفهای درگیر، چارچوبی محتاطانه و دیپلماتیک دارد؛ اما بهتنهایی طرح مشخصی از سوی پکن برای میانجیگری یا توقف حملات ارائه نمیکند.
منبع: متن کامل نشست خبری وزارت خارجه چین در ۲۸ اکتبر.
۶. خبرهای داخلی و افکار عمومی؛ درگذشت لیو یاندونگ و ماجرای امباپه
درگذشت معاون پیشین نخستوزیر
شینهوا در ۲۸ اکتبر اعلام کرد لیو یاندونگ، معاون پیشین نخستوزیر و عضو پیشین دفتر سیاسی کمیته مرکزی حزب کمونیست، در ۸۱ سالگی در پکن درگذشته است. زمان درگذشت بنا بر اطلاعیه رسمی ساعت ۱۴:۵۳ همان روز اعلام شد. لیو در دورههای هفدهم و هجدهم کمیته مرکزی عضو دفتر سیاسی بود و در حوزههای جبهه متحد، آموزش، علوم و فناوری، بهداشت، و امور زنان و کودکان مسئولیتهای ارشد داشت.
گزارشهای رسمی از زبان ستایشآمیز متعارف برای مقامهای ارشد سابق استفاده کردند و کارنامه او را در این حوزهها برجسته ساختند. تا زمان تهیه این گزارش، جزئیات بیشتری درباره مراسم تشییع یا برنامههای رسمی یادبود در منابع مورد بررسی منتشر نشده بود.
منبع: شینهوا، درگذشت لیو یاندونگ در ۸۱ سالگی.
امباپه؛ عذرخواهی، قطع همکاری تجاری و واکنش رسانهای
ماجرای اظهارات کیلیان امباپه، ستاره فوتبال فرانسه، درباره تصویری طنزآمیز که چهره او را روی تصویر مائو تسهتونگ قرار داده بود، در رسانههای چینی بازتاب گسترده یافت. طبق گزارش آسوشیتدپرس، سخنان او در یک گفتوگوی ویدیویی ظاهراً به مائو بهعنوان «دیکتاتور چینی» اشاره داشت؛ خود امباپه بعداً عذرخواهی کرد و گفت سخنانش نسنجیده بوده و به مردم چین و جوامع چینی در سراسر جهان آسیب زده است. گزارش رویترز که از سوی رسانههای بینالمللی بازتاب یافت، گفته بود ویدیو را مستقلاً نتوانسته تأیید کند؛ بنابراین، شرح دقیق عبارت باید به گزارش رسانهها نسبت داده شود.
چند شرکت چینی، از جمله دانگپنگ و منگنیو، همکاری تبلیغاتی خود با او را قطع کردند. تلویزیون مرکزی چین نیز پخش مسابقات لالیگا و تبلیغات مرتبط با امباپه را متوقف کرد. رئال مادرید روز چهارشنبه از مردم چین عذرخواهی کرد و سخنگوی وزارت خارجه چین گفت پکن عذرخواهی امباپه را جدی میگیرد.
این ماجرا نشان میدهد که در فضای رسانهای چین، واکنش عمومی به موضوعات مرتبط با نمادهای تاریخی میتواند بهسرعت از شبکههای اجتماعی به تصمیم شرکتهای تجاری و رسانه دولتی منتقل شود. با این حال، میزان و دوام اثر این تصمیمها ــ از جمله زمان ازسرگیری پخش مسابقات ــ در زمان تهیه گزارش هنوز روشن نبود.
منابع: آسوشیتدپرس، عذرخواهی امباپه و قطع همکاری شرکتهای چینی، آسوشیتدپرس، عذرخواهی رئال مادرید، وزارت خارجه چین، پاسخ درباره عذرخواهی امباپه.
شناسایی هشت سرباز چینی کشتهشده در جنگ کره
شینهوا گزارش داد که هویت هشت سرباز چینی کشتهشده در جنگ کره شناسایی شده است. وزارت امور کهنهسربازان چین اعلام کرد از سال ۲۰۱۴ تاکنون بقایای ۱٬۰۲۳ نفر در ۱۳ مرحله از کره جنوبی به چین بازگردانده شده و هویت ۴۴ نفر از آنان تا این تاریخ مشخص شده است. رسانههای دولتی این خبر را در چارچوب یادبود کشتهشدگان جنگ و تلاش برای یافتن خانوادههای آنان پوشش دادند؛ اعداد یادشده به گفته وزارتخانه چین و برنامه مشترک بازگرداندن بقایا مربوط است.