چهارشنبه، ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶
پوشش رسانه‌های روسیه در چهارشنبه ۲۸ اکتبر بر چهار موضوع اصلی متمرکز بود: آماده‌سازی برای ازسرگیری مذاکرات درباره اوکراین، نشست روسیه–آفریقا در مسکو، پیامدهای امنیتی جنگ و حملات پهپادی، و نشانه‌های کندشدن رشد اقتصادی. رسانه‌های دولتی و نزدیک به دولت، تحرکات دیپلماتیک و همکاری با آفریقا را نشانه تداوم نفوذ روسیه معرفی کردند؛ در مقابل، رسانه‌های اقتصادی و مستقل‌تر هزینه‌های جنگ بر حمل‌ونقل دریایی، صادرات غلات و زیرساخت‌های تجاری را برجسته کردند. در این گزارش، مواضع رسمی مسکو و کی‌یف به‌عنوان اظهارات منتسب‌شده نقل می‌شوند و از تبدیل ادعاهای نظامی به واقعیت قطعی پرهیز شده است.
۱. اوکراین؛ مذاکرات در حال آماده‌سازی، نه در آستانه توافق نهایی
ابوظبی؛ چارچوب سه‌جانبه هنوز نهایی نشده است
سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، روز چهارشنبه گفت مسکو در «مرحله آماده‌سازی» برای ازسرگیری تماس‌ها درباره اوکراین قرار دارد. بر اساس گزارش کومرسانت و اینترفاکس، مذاکرات سه‌جانبه با مشارکت روسیه، اوکراین و آمریکا ممکن است در نیمه نخست نوامبر در ابوظبی برگزار شود؛ اما تاریخ قطعی و ترکیب هیئت‌ها هنوز مشخص نیست. ریابکوف هشدار داد که ازسرگیری تماس‌ها را نباید جلوتر از واقعیت توصیف کرد: در این مرحله، محل احتمالی و امکان دیدار مطرح است، نه توافق بر سر آتش‌بس یا مسائل سرزمینی.
مقام‌های روسی می‌گویند امنیت روسیه و اوکراین پس از پایان جنگ باید در دستور کار مذاکرات قرار گیرد. ریابکوف همچنین مدعی شد برخی دولت‌های اروپایی ممکن است در پی مختل‌کردن مسیر گفت‌وگو باشند؛ این توصیف، ارزیابی سیاسی مسکو از نقش اروپا است و نه گزارشی مستقل از تصمیم‌های دولت‌های اروپایی.
**منابع: **کومرسانت: اظهارات ریابکوف درباره آماده‌سازی مذاکرات؛ اینترفاکس: مسکو درباره احتمال مخالفت اروپا با مذاکرات
اروپا در حاشیه؛ اختلاف بر سر ترکیب مذاکرات
یوری اوشاکوف، دستیار رئیس‌جمهور روسیه، گفت اتحادیه اروپا برای حضور در مذاکرات اوکراین دعوت نخواهد شد و چارچوب مورد بحث فعلاً سه‌جانبه است. این موضع نشان می‌دهد که کرملین می‌خواهد گفت‌وگوهای اصلی را در قالب روسیه–آمریکا–اوکراین نگه دارد؛ در حالی که دولت‌های اروپایی درباره ترتیبات امنیتی قاره و پیامدهای هر توافق احتمالی برای خود نیز نگرانی دارند.
هم‌زمان، تماس تلفنی ۲۷ اکتبر ولادیمیر پوتین با الکساندر استوب، رئیس‌جمهور فنلاند، و یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ، توجه رسانه‌ها را جلب کرد. بر اساس گزارش رویترز، این گفت‌وگوی حدوداً ۹۰ دقیقه‌ای با هدف فشار برای کاهش تنش و تأثیرگذاری بر مسیر دیپلماسی انجام شد؛ دو رهبر شمال اروپا پس از آن نیز با رئیس‌جمهور اوکراین گفت‌وگو کردند و بر اهمیت امنیت اروپا تأکید داشتند. بنابراین، تماس با پوتین را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه تغییر موضع اروپا یا توافق بر سر شروط روسیه دانست.
عامل تعیین‌کننده‌ای که هنوز حل نشده، اختلاف درباره سرزمین‌ها و تضمین‌های امنیتی است. گزارش‌های بین‌المللی از اصرار روسیه بر کنترل کامل دونباس و مخالفت کی‌یف با واگذاری آن حکایت دارند. تا روشن‌شدن این اختلاف‌ها، ازسرگیری مذاکرات بیشتر به معنای بازشدن کانال دیپلماسی است تا نزدیک‌شدن قطعی به توافق.
**منابع: **کومرسانت: موضع اوشاکوف درباره عدم دعوت اتحادیه اروپا؛ رویترز: تماس رهبران فنلاند و نروژ با پوتین؛ رویترز: موانع اصلی مذاکرات روسیه و اوکراین
۲. نشست روسیه–آفریقا؛ دیپلماسی اقتصادی و رقابت بر سر نفوذ
سومین نشست روسیه–آفریقا و مجمع اقتصادی و بشردوستانه مرتبط با آن، ۲۸ و ۲۹ اکتبر در مسکو برگزار می‌شود. کرملین این نشست را فرصتی برای تقویت روابط سیاسی و تجاری معرفی کرده است. گزارش‌های روسی از برنامه حضور نمایندگان ۴۸ کشور آفریقایی و حدود ۲۲ رئیس دولت یا کشور سخن گفته‌اند؛ این ارقام به اعلام برنامه نشست مربوط‌اند و به‌خودی‌خود میزان توافق‌های عملی حاصل‌شده را نشان نمی‌دهند.
صادرات کشاورزی و هدف تجارت ۵۰ میلیارد دلاری
ولادیمیر پوتین در سخنرانی خود گفت روسیه طی ۹ ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۱۳ میلیون تن محصولات کشاورزی به آفریقا صادر کرده و بیش از ۴۰ کشور آفریقایی غلات و کود روسی دریافت می‌کنند. او افزود که حجم تجارت دوجانبه می‌تواند در آینده نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار برسد. رقم ۵۰ میلیارد دلار هدف اعلام‌شده است، نه حجم فعلی تجارت.
کومرسانت و وِدوموستی محورهای سخنان پوتین را با تأکید بر توسعه صادرات، پروژه‌های انرژی و تسویه با ارزهای ملی بازتاب دادند. پوتین همچنین خواستار اصلاح صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی و افزایش نقش کشورهای آفریقایی در نهادهای مالی شد. این چارچوب بخشی از روایت رسمی مسکو از جهان چندقطبی و کاهش وابستگی به نظام‌های مالی غرب است.
مقام‌های روسی می‌گویند شرکت‌های این کشور در بیش از ۳۰ پروژه انرژی در آفریقا مشارکت دارند و مسکو آماده است جغرافیای صادرات کشاورزی خود را گسترش دهد. با این حال، میزان تحقق این اهداف به عوامل عملی مانند ظرفیت حمل‌ونقل، هزینه بیمه، روش‌های پرداخت و توان خرید کشورهای شریک بستگی دارد؛ عواملی که با تشدید خطرهای دریای سیاه اهمیت بیشتری یافته‌اند.
**منابع: **کومرسانت: سخنان پوتین درباره تجارت و صادرات کشاورزی؛ وِدوموستی: صادرات ۱۳ میلیون تن محصولات کشاورزی به آفریقا؛ اینترفاکس: گسترش صادرات کشاورزی به آفریقا
لیبی و همکاری نظامی؛ فراتر از تجارت
در حاشیه نشست، محمد المنفی، رئیس شورای ریاست‌جمهوری لیبی، گفت طرابلس به دنبال تبدیل گفت‌وگوهای نظامی و امنیتی با روسیه به اقدامات عملی است. اظهارات او با تلاش مسکو برای تقویت روابط با دولت‌ها و مراکز قدرت آفریقایی هم‌خوانی دارد؛ بااین‌حال، در گزارش منتشرشده توافق نظامی مشخص یا قرارداد تازه‌ای اعلام نشده است.
**منابع: **کومرسانت: درخواست لیبی برای اقدامات مشخص در همکاری نظامی
۳. گاز و خاورمیانه؛ امنیت عرضه در مرکز بحث
مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو اعلامیه‌ای تصویب کرد که بر تقویت مشورت میان صادرکنندگان، امنیت عرضه و حمایت از گذار کم‌کربنِ «عمل‌گرایانه و متوازن» تأکید دارد. رسانه‌های روسی تحولات خاورمیانه را از عوامل افزایش بی‌ثباتی بازار انرژی، خطر اختلال در عرضه و نوسان قیمت‌ها دانستند.
پوتین در سخنان خود از پیامدهای حذف روسیه از بازار انرژی اروپا انتقاد کرد و مدعی شد که کنارگذاشتن منابع روسی هزینه مصرف‌کنندگان و صنعت اروپا را بالا می‌برد. این سخنان بیانگر موضع کرملین درباره سیاست انرژی اروپا است؛ در ارزیابی مستقل قیمت‌ها و امنیت عرضه باید عواملی چون تقاضا، زیرساخت، قراردادها و تحولات ژئوپلیتیک نیز در نظر گرفته شوند.
کومرسانت همچنین اظهارات دونالد ترامپ را بازتاب داد که گفته بود جنگ آمریکا با ایران زمانی پایان می‌یابد که خود او تصمیم بگیرد. ترامپ در همان سخنان مدعی شد ایران در آستانه دستیابی به سلاح هسته‌ای بوده است. این ادعاها مواضع رئیس‌جمهور آمریکا هستند و در گزارش روز رسانه روسی، به‌عنوان یافته مستقل درباره برنامه هسته‌ای ایران تأیید نشده‌اند.
**منابع: **کومرسانت: اعلامیه نشست کشورهای صادرکننده گاز؛ کومرسانت: اظهارات پوتین درباره بازار گاز اروپا؛ کومرسانت: اظهارات ترامپ درباره جنگ با ایران
۴. حملات پهپادی؛ خسارت به مناطق روسیه و زیرساخت‌های تجاری
آمار وزارت دفاع و گزارش‌های محلی
وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که از ساعت ۲۰ روز ۲۷ اکتبر تا ساعت ۸ صبح ۲۸ اکتبر، ۵۳۱ پهپاد اوکراینی را بر فراز ۱۳ منطقه رهگیری و منهدم کرده است. این عدد آمار رسمی وزارت دفاع روسیه است و در منابع بررسی‌شده تأیید مستقل جامعی از شمار کل پهپادهای رهگیری‌شده وجود ندارد.
گزارش‌های محلی از خسارت به ساختمان‌های مسکونی و زیرساخت‌های صنعتی در نووموسکوفسک خبر دادند. در استان لیپتسک نیز مقام‌های منطقه از مراجعه یک نفر برای دریافت کمک پزشکی و رهگیری ۴۵ پهپاد خبر دادند. در لوگوفِ استان کورسک، بر اساس گزارش اینترفاکس به نقل از مقام‌های منطقه، شمار مجروحان حمله به سه نفر رسید. این گزارش‌ها جزئیات مناطق مشخص را پوشش می‌دهند و نباید بدون بررسی بیشتر به آمار کلی تلفات یا خسارت تبدیل شوند.
در سوی دیگر، نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد روسیه در همان شب یک موشک بالستیک و ۸۸ پهپاد به‌کار برده و ۷۱ پهپاد رهگیری یا مختل شده‌اند. این نیز آمار رسمی کی‌یف است. کنار هم گذاشتن دو مجموعه ارقام نشان می‌دهد حملات متقابل ادامه دارد، اما به‌تنهایی مقیاسی مستقل از موفقیت نظامی یا خسارت نهایی دو طرف ارائه نمی‌کند.
**منابع: **تاس: پیامدهای حملات شبانه در مناطق روسیه؛ اینترفاکس: مجروحان در لوگوف؛ اینترفاکس: خسارت در نووموسکوفسک؛ RBC-Ukraine: آمار نیروی هوایی اوکراین
Ozon؛ ۳۰٫۱ میلیارد روبل خسارت اعلام‌شده
شرکت تجارت الکترونیکی Ozon اعلام کرد که از اوت تاکنون در ۱۱ مرکز لجستیکی آن بر اثر حملات پهپادی آتش‌سوزی رخ داده و زیان‌های مرتبط در سه‌ماهه سوم به ۳۰٫۱ میلیارد روبل رسیده است. رقم اعلام‌شده شامل خسارت به کالاها، تجهیزات و هزینه‌های مرتبط است؛ بخشی از دارایی‌ها بیمه شده و شرکت در حال مذاکره با بیمه‌گران برای دریافت غرامت است.
در همان گزارش مالی، Ozon از سود خالص ۳٫۷ میلیارد روبلی در سه‌ماهه سوم ــ ۲۵ درصد بیشتر از سال قبل ــ و گردش ناخالص کالا و خدمات به ارزش ۱٫۶ تریلیون روبل خبر داد. بنابراین، خسارت ناشی از حملات به معنای زیان‌ده‌شدن کل شرکت نیست؛ اما نشان می‌دهد زیرساخت‌های تجاری و شبکه توزیع کالا نیز در معرض ریسک مستقیم جنگ قرار گرفته‌اند.
**منابع: **کومرسانت: برآورد خسارت حملات به مراکز لجستیکی Ozon؛ RBC: جزئیات گزارش مالی Ozon
۵. دریای سیاه؛ شکاف میان روایت رسمی صادرات و داده‌های مستقل
معاون وزیر خارجه روسیه، گئورگی بوریسنکو، گفت مسکو آماده است تمام حجم غلاتی را که با کشورهای آفریقایی قرارداد بسته شده، از مسیرهای جایگزین و خارج از دریای سیاه منتقل کند. به گفته او، مسیرهایی مانند دریای بالتیک برای جابه‌جایی محموله‌ها به کار گرفته می‌شوند و کاهش ارسال از دریای سیاه ناشی از اقدامات اوکراین است. این موضع رسمی نشان می‌دهد مسکو می‌خواهد به شرکای آفریقایی اطمینان دهد که تعهدهای قراردادی را حفظ خواهد کرد.
در مقابل، گزارش تحقیقی اینسایدر که ۲۸ اکتبر منتشر شد، با استناد به داده‌های اداره بنادر اوکراین، گروه پایش BlackSeaNews، اتحادیه غلات روسیه و منابع دریایی نوشت که حملات به کشتی‌ها و بنادر هر دو طرف، ریسک کشتیرانی را بالا برده و صادرات غلات از مسیر دریای سیاه را به‌شدت مختل کرده است. این گزارش می‌گوید حدود ۸۰ درصد صادرات گندم روسیه به‌طور معمول از حوزه دریای سیاه و آزوف عبور می‌کند؛ همچنین بارگیری غلات روسیه در سپتامبر حدود چهار برابر کمتر از سپتامبر ۲۰۲۵ بوده است. در دهه دوم اکتبر، طبق آمار مورد استناد اینسایدر، صادرات غلات نسبت به دوره مشابه سال قبل از ۴٫۵ میلیون به ۱٫۱ میلیون تن کاهش یافته بود.
ارقام اینسایدر به منابع مشخصی از جمله نهادهای اوکراینی و گروه‌های پایش متکی است و همه آن‌ها در این بررسی مستقلاً راستی‌آزمایی نشده‌اند. بااین‌حال، گزارش آن بُعدی از مسئله را آشکار می‌کند که در روایت رسمی کمتر دیده می‌شود: حتی اگر روسیه بخشی از محموله‌ها را از مسیرهای جایگزین منتقل کند، افزایش بیمه، کرایه حمل، تغییر بنادر و انباشت محصول می‌تواند سود صادراتی را کاهش دهد. آمار صادرات ۹ماهه به آفریقا نیز مستقیماً با افت بارگیری دریای سیاه در ماه‌های اخیر قابل مقایسه نیست؛ یکی مجموع صادرات در دوره‌ای طولانی‌تر را می‌سنجد و دیگری بر مسیر و بازه زمانی مشخص تمرکز دارد.
**منابع: **کومرسانت: آمادگی برای انتقال غلات به آفریقا از مسیرهای دیگر؛ اینسایدر: حملات دریایی و اختلال در صادرات غلات
پالایشگاه‌ها؛ نشانه‌ای از بازیابی تولید سوخت
در تحولی مرتبط با انرژی، رویترز به نقل از منابع صنعتی گزارش داد که پالایشگاه‌های روسیه در نیمه دوم اکتبر، پس از توقف حملات پهپادی به تأسیسات پالایش، فرآوری نفت خام را حدود ۲۵ درصد افزایش داده و به نزدیک پنج میلیون بشکه در روز رسانده‌اند. طبق همان گزارش، حملات قبلی به پالایشگاه‌ها به کمبود سوخت کمک کرده و دولت را به محدودکردن صادرات بنزین، سوخت جت و دیزل واداشته بود. این گزارش از توقف حملات از میانه اکتبر خبر می‌دهد، اما اطلاعات آن مبتنی بر منابع صنعتی است و به‌خودی‌خود به معنای رفع کامل خطر حملات یا بازگشت پایدار تولید به سطح پیشین نیست.
**منابع: **رویترز: افزایش فرآوری نفت پس از توقف حملات به پالایشگاه‌ها
۶. اقتصاد؛ رشد نزدیک به یک درصد و فشار مالیاتی
پیش‌بینی سبر و انتظارات تورمی
بانک سبر پیش‌بینی رشد اقتصاد روسیه در سال ۲۰۲۶ را از بازه صفر تا نیم درصد به ۰٫۵ تا یک درصد افزایش داد؛ اما پیش‌بینی تورم پایان سال را نیز از ۶٫۵ تا ۷ درصد به ۶٫۵ تا ۷٫۵ درصد بالا برد. مدیر مالی بانک گفت رشد احتمالاً به حد پایین بازه جدید نزدیک‌تر خواهد بود. در همین حال، آمار رسمی نقل‌شده در گزارش وِدوموستی از رشد ۰٫۶ درصدی اقتصاد در فاصله ژانویه تا اوت حکایت دارد.
طبق گزارش دیگری از وِدوموستی به نقل از بانک مرکزی، انتظارات تورمی خانوارها در اکتبر به ۱۳٫۲ درصد کاهش یافت؛ یک واحد درصد کمتر از ماه قبل. بااین‌حال، انتظارات تورمی پنج‌ساله به ۱۲٫۲ درصد افزایش پیدا کرد. این ارقام «انتظارات» مردم هستند، نه نرخ تورم محقق‌شده. ترکیب رشد محدود، تورم مورد انتظار بالا و تردید خانوارها درباره قیمت‌ها نشان می‌دهد که کنترل تورم و حفظ تقاضای داخلی همچنان مسئله مهم سیاست اقتصادی است.
**منابع: **وِدوموستی: بازنگری پیش‌بینی رشد و تورم از سوی سبر؛ وِدوموستی: انتظارات تورمی خانوارها
مالیات‌های پیشنهادی؛ درآمد بیشتر برای دولت، هزینه بیشتر برای برخی کسب‌وکارها
کمیته بودجه و مالیات دومای دولتی در مجموع از چارچوب اصلاحات مالیاتی پیشنهادی دولت حمایت کرد، اما خواستار تعدیل بخش‌هایی از آن شد. یکی از طرح‌ها، مالیات بر درآمدهای فوق‌العاده برخی شرکت‌های استخراجی است؛ این مالیات در صورت افزایش بیش از ۱۰ درصدی متوسط قیمت جهانی محصول آن‌ها در سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، نسبت به سال ۲۰۲۵ و بر مبنای روبلی، اعمال خواهد شد. نرخ پیشنهادی برای اغلب مواد خام ۳۰ درصد و برای طلا ۲۰ درصد است.
طرح دیگر، اعمال مالیات بر ارزش افزوده با نرخ ۲۲ درصد برای کالاهای تجارت الکترونیکی خریداری‌شده از فروشندگان خارجی از سال ۲۰۲۷ است. دولت همچنین خواستار افزایش برخی جریمه‌های مالیاتی شده بود. کمیته پارلمانی پیشنهاد کرد توان پرداخت و سودآوری واقعی شرکت‌ها در سازوکار مالیات بر درآمدهای فوق‌العاده لحاظ شود، قواعد مالیات بر فروش خارجی روشن‌تر شود و ضرایب افزایش جریمه‌ها توجیه بیشتری پیدا کند. این موارد هنوز پیشنهادهای در حال بررسی‌اند و نباید همه آن‌ها را مالیات‌های نهایی و لازم‌الاجرا دانست.
**منابع: **کومرسانت: پیشنهادهای دومای دولتی برای تعدیل اصلاحات مالیاتی
۷. مسکو؛ محدودیت اینترنت موبایل در زمان نشست‌ها
وزارت توسعه دیجیتال روسیه پیش‌تر هشدار داده بود که از ۲۷ تا ۲۹ اکتبر دسترسی به اینترنت موبایل در محدوده‌هایی از مرکز مسکو ممکن است محدود شود؛ این اقدام به ملاحظات امنیتی نشست روسیه–آفریقا و مجمع کشورهای صادرکننده گاز نسبت داده شد. روز چهارشنبه، RBC گزارش داد که در چند منطقه کاربران با کندی یا قطع دسترسی به خدمات خارج از «فهرست سفید» روبه‌رو شده‌اند. وزارتخانه گفته بود خدمات ضروری، تماس صوتی، اینترنت خانگی و وای‌فای در دسترس می‌مانند.
این نمونه‌ای از تنش میان دو اولویت اعلام‌شده دولت است: تأمین امنیت رویدادهای مهم و حفظ دسترسی عمومی به شبکه. مقام‌های روسی در همین نشست از «حاکمیت دیجیتال» و ضرورت نظارت دولت‌ها بر شبکه‌های اجتماعی سخن گفته‌اند؛ اما محدودیت‌های عملی اینترنت، حتی اگر موقت و با توجیه امنیتی باشند، بر فعالیت روزانه ساکنان و کسب‌وکارها اثر می‌گذارند.
**منابع: **RBC: محدودشدن دسترسی به اینترنت موبایل در بخش‌هایی از مسکو؛ مدوزا: برنامه محدودیت اینترنت موبایل برای روزهای نشست
تصویر رسانه‌ای روز چهارشنبه دوگانه است: در روایت رسمی مسکو، نشست آفریقا، تلاش برای ازسرگیری مذاکرات و گسترش صادرات، نشانه حفظ ظرفیت دیپلماتیک و اقتصادی روسیه‌اند؛ در گزارش‌های اقتصادی و مستقل‌تر، محدودیت‌های لجستیکی، خسارت حملات پهپادی، ریسک دریای سیاه و کندی رشد نشان می‌دهند که هزینه‌های جنگ و محدودیت‌های تجارت همچنان بر اقتصاد و زندگی روزمره سایه دارند. ازسرگیری گفت‌وگوها نیز تا زمانی که چارچوب مذاکره، مسائل سرزمینی و تضمین‌های امنیتی روشن نشوند، نباید با پیشرفت قطعی به‌سوی توافق اشتباه گرفته شود.