از مدارس فرانسه تا جاده‌های ایتالیا و میدان‌های پرتغال؛ اعتراضات اکتبر چگونه به آزمون پاسخ‌گویی دولت‌ها تبدیل شد؟
روایت اصلی
خیابان‌های اروپا در اکتبر ۲۰۲۶ از یک دستور کار واحد پیروی نمی‌کنند. دانش‌آموز فرانسوی خواهان امکانات بهتر آموزشی است؛ راننده کامیون در جنوب ایتالیا برای تحمل‌پذیرشدن بهای سوخت توقف فعالیت کرده؛ مستأجر پرتغالی با اصلاح قانون اجاره مخالفت می‌کند؛ و دانشجوی آلبانیایی به جنبشی پیوسته که مطالبه اصلاح آموزش را با انتقاد از فساد و درخواست استعفای دولت درآمیخته است. بااین‌حال، از دل این رخدادهای متفاوت پرسشی مشترک بیرون می‌آید: چگونه رشد هزینه‌های ضروری و کاستی خدمات عمومی، امکان ساختن آینده‌ای قابل پیش‌بینی را برای بخشی از جامعه محدود کرده است؟
این گزارش رویدادهای تأییدشده ۱۷ تا ۲۰ اکتبر را از فراخوان‌های ۲۱ اکتبر و روزهای بعد تفکیک می‌کند. ارقام شرکت‌کنندگان و بازداشت‌ها با نام اعلام‌کننده و محدوده زمانی آمده‌اند؛ بازداشت، ارجاع قضایی و محکومیت نیز معادل یکدیگر تلقی نمی‌شوند. پوشش حاضر گزیده‌ای مستند از کانون‌های اصلی اعتراض است، نه فهرست همه تجمعات محلی در سراسر قاره.
فرانسه | از اعتراض آموزشی تا پرسش درباره عملکرد دولت
موج اعتراضات فرانسه از نارضایتی دانش‌آموزان نسبت به شرایط آموزشی در اواخر سپتامبر گسترش یافت. در بسیج شنبه ۱۷ اکتبر، مطالبات آموزشی با نارضایتی از هزینه زندگی و عملکرد خدمات عمومی پیوند خورد. وزارت کشور شمار شرکت‌کنندگان را حدود ۵۵۰ هزار نفر و برگزارکنندگان حدود ۸۰۰ هزار نفر اعلام کردند؛ این دو رقم برآوردهای طرف‌های متفاوت‌اند. در کنار راهپیمایی‌های مسالمت‌آمیز، تخریب اموال و درگیری با پلیس در برخی شهرها گزارش شد. [۱]
در پوشش زنده لوموند، وزیر کشور تا ساعت ۲۱ روز شنبه از حدود ۴۰۰ بازداشت خبر داده بود؛ این عدد را نباید مجموع نهایی تمام روزهای اعتراض دانست. گزارش‌های قضایی بعدی نیز به حوزه‌های جغرافیایی و مراحل متفاوت رسیدگی مربوط‌اند. در روزهای بعد، پرسش درباره کیفیت ارزیابی اطلاعاتی پیش از تجمع و نحوه استقرار نیروها، به بخشی از منازعه سیاسی تبدیل شد. [۱]
دولت امانوئل ماکرون خشونت‌ها را محکوم و مسئولیت گفت‌وگو با تشکل‌ها را به نخست‌وزیر، سباستین لوکورنو، سپرد. گزارش لوموند در ۲۰ و ۲۱ اکتبر همچنین از محدودیت‌های شبانه در بخش‌هایی از چند شهر و رسیدگی نهاد مدافع حقوق شهروندان به شکایت‌های مرتبط با رفتار پلیس خبر داد. ثبت شکایت به معنی اثبات تخلف نیست. از سوی دیگر، ترکیب طرف‌های دعوت‌شده به گفت‌وگو محل انتقاد برخی اتحادیه‌ها بوده است؛ زیرا نمایندگان دانش‌آموزان و دانشجویان در آغاز گفت‌وگو حضور نداشتند. [۱]
نتیجه روشن‌تر از شعار عمومی «بازگشت نظم» است: پاسخ به تخریب اموال، رسیدگی به ادعاهای برخورد نامتناسب و مذاکره درباره مسئله اولیه آموزش، سه وظیفه جداگانه‌اند. فراخوان تازه برای ۲۴ اکتبر، در زمان تنظیم این پرونده یک برنامه اعلام‌شده است، نه رویدادی که وقوع و شمار شرکت‌کنندگان آن معلوم باشد.
ایتالیا | اعتراضی که زنجیره توزیع را درگیر کرد
برخلاف اعتراضات خیابانی عمومی، اعتراض کامیون‌داران جنوب ایتالیا مستقیماً بر رفت‌وآمد کالا اثر گذاشت. آنسا از توقف کامیون‌ها و تجمع رانندگان در مسیرهای کالابریا، کامپانیا، پولیا و سیسیل خبر داد؛ در برخی محل‌ها کشاورزان و دیگر گروه‌های محلی نیز به جمع آنان پیوستند. اعتراض به افزایش بهای گازوئیل و فشار آن بر هزینه فعالیت حمل‌ونقل و تولید کشاورزی مربوط است. [۲]
مذاکره سه‌شنبه ۲۰ اکتبر با ماتئو سالوینی، وزیر حمل‌ونقل، نتیجه واحدی نداشت. دولت وعده آزادسازی فوری ۴۸۰ میلیون یورو از اعتبارات موجود و پیگیری منابعی در مجموع بیش از یک میلیارد یورو را مطرح کرد. کامیون‌داران سیسیل توقف فعالیت را لغو کردند؛ اما معترضان کالابریا، پولیا و کامپانیا ادامه برخی انسدادها را اعلام کردند. به گفته نمایندگان ناراضی، بخشی از رقم وعده‌داده‌شده همان منابع قبلیِ پرداخت‌نشده بود. [۲]
از این پرونده نمی‌توان توافق عمومی دولت و تمامی معترضان را نتیجه گرفت. اهمیت اقتصادی اعتراض نیز در همین است: اختلال صنفی حمل‌ونقل می‌تواند به کاهش جریان کالای تازه، تأخیر توزیع و فشار بر سایر بخش‌های اقتصاد منجر شود؛ اما اندازه دقیق هر پیامد باید با داده‌های مستقل مربوط به حمل‌ونقل و بازار کالا سنجیده شود.
پرتغال | برچیدن چادرها، بازگشت معترضان
اعتراض پرتغال یکی از روشن‌ترین پرونده‌های مستند روز ۲۰ اکتبر است. به گزارش کامل رویترز، فعالان مسکن از شنبه ۱۷ اکتبر حدود ۲۰۰ چادر در میدان روسیوی لیسبون برپا کرده بودند؛ تحصن میدان دوم ژوائوی اول پورتو نیز حدود ده روز پیشینه داشت. معترضان با طرح دولت راست میانه برای آسان‌ترکردن اخراج مستأجران و حذف سقف اجاره قراردادهای جدید مخالفت می‌کنند. [۳]
پلیس پیش از ساعت شش صبح سه‌شنبه دو اردوگاه را تخلیه کرد. در پورتو، معترضان چادرها را خود جمع کردند؛ در لیسبون ۵۵ نفر بازداشت شدند. پلیس اقدام را متناسب توصیف کرد، درحالی‌که سخنگوی معترضان نحوه اجرا را تهاجمی دانست. بازداشت‌شدگان بعداً با احضار برای حضور در دادگاه آزاد شدند؛ این امر به‌معنای محکومیت آنها نیست. [۳]
همان روز تجمع‌کنندگان به میدان‌های لیسبون و پورتو بازگشتند. برگزارکنندگان شمار حضور در هر میدان را بیش از هزار نفر برآورد کردند، اما پلیس عدد مستقلی ارائه نکرد. مجمع عمومی لیسبون تصمیم گرفت چهارشنبه ۲۱ اکتبر دوباره چادر برپا کند. بر اساس گزارش رویترز، قیمت خرید خانه در پرتغال از سال ۲۰۱۷ بیش از دو برابر شده و اجاره قراردادهای جدید تقریباً دو برابر شده است. [۳]
در این پرونده، اختلاف بر سر مسکن به منازعه‌ای درباره حق ادامه تحصن در فضای عمومی تبدیل شد. برچیدن چادرها، بنا بر گزارش بازگشت همان‌روزی معترضان، به پایان بسیج اجتماعی منجر نشد.
اسپانیا | معلمان مادرید و حق اعتراض
در مادرید، اعتصاب نامحدود معلمان مدارس عمومی از ۱۴ اکتبر آغاز شد. خواسته‌های آنان کاهش ساعات تدریس و تراکم کلاس، بهبود حقوق و زیرساخت، رسیدگی بهتر به نیازهای متفاوت دانش‌آموزان و کاهش بار اداری است. پس از برخورد پلیس با تجمع دوشنبه، روز سه‌شنبه معلمان و دانش‌آموزان به‌جای رنگ سبزِ معمول دفاع از آموزش عمومی، لباس سیاه پوشیدند و علیه شیوه برخورد مأموران راهپیمایی کردند. [۴]
هیئت اعتصاب اقدام پلیس را نامتناسب دانسته و خواستار تحقیق شده است. نمایندگی دولت مرکزی در مادرید از آغاز بررسی خبر داده؛ در مقابل، ایزابل دیاس آیوسو، رئیس دولت منطقه‌ای، از رفتار پلیس دفاع کرده است. وجود بررسی رسمی به معنای اثبات نهایی تخلف نیست. [۴]
جنبش جداگانه مسکن نیز در میدان پوئرتا دل سول ادامه داشته است، اما این تحصن را نباید با اعتصاب معلمان یا خشونت‌های فرانسه یکی دانست. در منابع بازبینی‌شده، آمار نهایی و قابل مقایسه‌ای از مجموع بازداشت‌های این دو پرونده به دست نیامد؛ از این رو عددی برای مجموع بازداشت‌های اسپانیا ذکر نمی‌شود.
آلبانی | هنگامی که نارضایتی آموزشی به درخواست استعفای دولت می‌رسد
آسوشیتدپرس روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر از هشتمین روز پیاپی اعتراضات همراه با درگیری در تیرانا خبر داد. دانش‌آموزان دبیرستانی و دانشجویان، کاهش شهریه، سرمایه‌گذاری بیشتر دولت در آموزش و مقابله با فساد در نظام آموزشی را مطالبه می‌کنند؛ آنان به جنبشی گسترده‌تر پیوسته‌اند که خواهان استعفای ادی راما است. در درگیری‌ها، پلیس از گاز اشک‌آور، باتوم و ماشین آب‌پاش استفاده کرده و گزارش از پرتاب سنگ و مواد آتش‌زا از سوی برخی معترضان نیز خبر می‌دهد. [۵]
پیشینه جنبش به اعتراضات چندماهه موسوم به «فلامینگو» علیه پروژه گردشگری لوکس در سواحل جنوبی، مرتبط با شرکت سرمایه‌گذاری بنیان‌گذاشته‌شده به دست جرد کوشنر، بازمی‌گردد. راما خشونت را محکوم کرده و گفته نارضایتی‌های واقعی اقتصادی و اجتماعی از سوی گروه‌هایی برای بی‌ثبات‌سازی حکومت مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند. این ادعا موضع نخست‌وزیر است، نه نتیجه تحقیقی درباره انگیزه همه شرکت‌کنندگان. [۵]
در گزارش کامل آسوشیتدپرس برای همان روز، آمار نهایی و مستقل بازداشت‌های ۲۰ اکتبر ارائه نشده است. در نتیجه اعداد منتشرشده درباره روزهای قبلی را به نام آمار قطعی سه‌شنبه تکرار نمی‌کنیم. تمایز اصلی پرونده آلبانی، پیوند خواسته‌های آموزشی با انتقاد از فساد، الگوی سرمایه‌گذاری و مشروعیت سیاسی دولت است.
یونان | تلاقی هزینه زندگی دانشجویی و اعتصاب معلمان
کاتیمرینی گزارش داد که دانشجویان روز سه‌شنبه ۲۰ اکتبر در میدان سینتاگمای آتن برای اعتراض به هزینه تحصیل و مسکن چادر برپا کردند. در ادامه، برای چهارشنبه ۲۱ اکتبر تجمع دانش‌آموزی در ساعت ۱۲ در پروپیلیا و راهپیمایی به‌سوی پارلمان اعلام شد. اتحادیه‌های معلمان مقاطع ابتدایی و متوسطه نیز فراخوان اعتصاب داده‌اند. [۶]
مطالبات درباره تأمین کادر آموزشی، ایمنی مدارس، افزایش دستمزد و منابع بیشتر برای آموزش عمومی است. خبر برنامه اعتراض با گزارش وقوع آن یکسان نیست؛ تا زمان تنظیم این متن نمی‌توان شمار نهایی شرکت‌کنندگان یا بازداشت‌های روز ۲۱ اکتبر را با قطعیت اعلام کرد.
بلژیک | اعتراض آموزشی در بستر مخالفت با کاهش هزینه‌های عمومی
اعتراضات بلژیک پیشینه‌ای متفاوت از موج چندروزه فرانسه دارند و به مناقشه درباره بودجه آموزش، هزینه تحصیل و سیاست کاهش مخارج عمومی پیوند خورده‌اند. تجمع ۱۷ اکتبر بروکسل و درگیری بخشی از حاضران با پلیس در گزارش‌های خبری ثبت شده است. با این حال، در بازبینی فعلی اطلاعات کافی برای نسبت‌دادن تجمع تازه، آمار بازداشت مشخص یا فراخوان قطعی سراسری به خود روز ۲۱ اکتبر به دست نیامد. [۷]
این محدودیت مهم است: قرارگرفتن بلژیک در فهرست کشورهای دارای اعتراض در هفته گذشته، به معنای برگزاری اعتراض مستقل در تمام روزهای آن هفته نیست.
سه تمایز ضروری برای تحلیل
اول: «هزینه زندگی» یک مسئله واحد و یکسان نیست
در پرتغال و بخشی از اسپانیا، هزینه مسکن امکان استقلال خانوار را محدود می‌کند؛ در ایتالیا بهای گازوئیل بر امکان ادامه فعالیت حرفه‌ای اثر گذاشته؛ و در فرانسه و یونان، کیفیت و دسترسی به آموزش عمومی نیز در مرکز بسیج اجتماعی قرار دارد. فروکاستن همه این موارد به تعبیر کلی گرانی، اختلاف واقعی میان خواسته‌ها را پنهان می‌کند.
دوم: بازگرداندن نظم با حل مسئله اولیه متفاوت است
در پرتغال، بازداشت و تخلیه اردوگاه با بازگشت همان‌روزی معترضان همراه شد. در ایتالیا، مذاکره با یک بخش از رانندگان موفق‌تر بود و بخش‌های دیگر به اعتراض ادامه دادند. در فرانسه و اسپانیا، بررسی نحوه برخورد نیروهای انتظامی به موضوع تازه‌ای در کنار مطالبات اولیه بدل شده است. ارزیابی واکنش دولت‌ها باید هم به امنیت عمومی و هم به نتیجه عملی مذاکره توجه کند.
سوم: از آمار نباید روایت ساخت
آمار اعلام‌شده از سوی دولت و برگزارکنندگان ممکن است متفاوت باشد؛ آمار بازداشت نیز می‌تواند به یک شهر، یک روز یا مجموعه‌ای از عملیات مربوط شود. همچنین بازداشت اولیه، ارجاع به دادستان و محکومیت سه مرحله جداگانه‌اند. در این مقاله تنها رقم‌هایی استفاده شده‌اند که محدوده آنها روشن است و ارقام مبهم با یکدیگر جمع نشده‌اند.
نتیجه‌گیری | آزمون حکومت‌ها پس از خلوت‌شدن خیابان
شباهت اعتراضات اروپا نه در داشتن یک رهبر مشترک، بلکه در برخورد مسائل اقتصادی و اجتماعی با مسئله پاسخ‌گویی دولت‌هاست. در هر کشور، سیاست عمومی در نقطه‌ای متفاوت آزموده می‌شود: تأمین نیروی آموزشی، توان ادامه فعالیت حمل‌ونقل، استطاعت مسکن، اعتبار سازوکارهای مذاکره یا شفافیت تصمیمات اقتصادی.
تنش‌های چند روز اخیر نشان داده‌اند که پایان یک تجمع لزوماً معادل حل موضوع آن نیست. بخشی از رانندگان ایتالیا پس از وعده مالی دولت به کار بازگشتند و بخشی دیگر نه؛ اردوگاه مسکن پرتغال برچیده شد و معترضان همان روز برگشتند؛ و اختلاف آموزشی در مادرید، پس از مداخله پلیس، لایه‌ای تازه پیدا کرد. این موارد به‌جای اثبات یک موج هماهنگ قاره‌ای، از حساسیت مشترک و در عین حال مسیرهای ملی متفاوت خبر می‌دهند.
پرسش تعیین‌کننده این نیست که دولت‌ها چند روز می‌توانند خیابان را آرام نگه دارند؛ این است که در برابر مطالبه‌ای که نخستین‌بار شهروندان را به خیابان آورد، چه پاسخ قابل سنجشی ارائه خواهند داد.
منابع و یادداشت روش
این نسخه بر مبنای متن‌های اصلی بازیابی‌شده و گزارش‌های دارای تاریخ مشخص تهیه شده است. خبرهای لحظه‌ای تا زمان ثبت آنها معتبرند؛ برخی منابع به دلیل تغییرات پوشش زنده یا محدودیت دسترسی ممکن است بعداً به‌روزرسانی شوند. متن ادعای مطالعه همه اخبار همه رسانه‌های اروپا را ندارد.
- لوموند، پوشش زنده اعتراضات فرانسه، ۲۰ و ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- آنسا، مذاکرات دولت با کامیون‌داران و تداوم انسدادها، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- رویترز، گزارش سرژیو گونسالوس و میگل پریرا درباره پرتغال، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- ال‌پائیس، گزارش اعتصاب معلمان و راهپیمایی سیاه‌پوشان مادرید، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- آسوشیتدپرس، گزارش بوریس گردانوسکی و زانا چیمیلی از تیرانا، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- کاتیمرینی، تجمع دانشجویان و برنامه دو روزه اعتراضات آموزشی یونان، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی
- رویترز، تحلیل اعتراضات اروپایی و پیامدهای اقتصادی-سیاسی، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶مشاهدهٔ گزارش اصلی