جنگ در سایه انتخابات؛ شکاف سیاسی، بحران کرانه باختری و نگرانی از آینده رابطه با آمریکا
مرور مجدد مطبوعات عبری‌زبان نشان می‌دهد که در فاصله ده روز تا انتخابات کنست، دستور کار رسانه‌ای اسرائیل به مسئله ایران محدود نیست. هرچند رویارویی با تهران و احتمال گسترش عملیات آمریکا همچنان موضوعی برجسته است، گزارش‌های داخلی از مسائل دیگری نیز پرده برمی‌دارند: اختلاف مخالفان نتانیاهو بر سر تشکیل دولت جایگزین، خشونت گسترده علیه فلسطینیان در فصل برداشت زیتون، نگرانی از گسترش اقدامات محدودکننده بین‌المللی و منازعه بر سر بودجه بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ.
یکی از یافته‌های مهم این بازبینی، تغییر زاویه نگاه به جنگ ایران در تحلیل نظامی یدیعوت آحرونوت است. مسئله دیگر صرفاً توان واردکردن خسارت به ایران نیست؛ پرسش این است که چنین خسارتی تا چه اندازه می‌تواند به هدف سیاسی موردنظر اسرائیل و آمریکا منجر شود.
هم‌زمان، گزارش‌های میدانی درباره حمله به خبرنگاران، کشاورزان فلسطینی و هیئت‌های دیپلماتیک اروپایی، از بحرانی حکایت دارند که پیامدهای آن به روابط خارجی اسرائیل نیز رسیده است.
ایران؛ فاصله میان توان تخریب نظامی و دستیابی به هدف سیاسی
در مهم‌ترین تحلیل امنیتی برجسته‌شده در صفحه امروز ynet، رون بن‌یشای، تحلیلگر باسابقه نظامی یدیعوت آحرونوت، به ارزیابی محاسبات اسرائیل و آمریکا در قبال ایران پرداخته است.
مضمون اصلی تحلیل او این است که واشنگتن و تل‌آویو دریافته‌اند حملات هوایی، حتی اگر خسارت گسترده‌ای ایجاد کنند، به‌تنهایی تضمینی برای سرنگونی ساختار سیاسی ایران نیستند.
بن‌یشای استقرار گسترده نیروهای آمریکایی را لزوماً نشانه تصمیم قطعی برای آغاز حمله جدید نمی‌داند. او معتقد است نگرانی ترامپ از تلفات نیروهای آمریکایی و افزایش قیمت سوخت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، در محاسبات واشنگتن نقش دارد.
در این چارچوب، محاصره اقتصادی و دریایی به‌عنوان ابزاری برای تداوم فشار بدون پذیرش فوری هزینه‌های یک عملیات گسترده مطرح می‌شود.
این ارزیابی حاوی تمایزی اساسی است: توانایی آسیب‌رساندن به زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی یک کشور با توانایی تغییر نظام سیاسی آن یکسان نیست.
البته این نتیجه، تحلیل بن‌یشای است و نباید به‌عنوان تأیید رسمی وجود توافق محرمانه میان دولت‌های آمریکا و اسرائیل منتشر شود.
موضوع دیگری که در گزارش‌های امنیتی پیش از ۱۷ اکتبر مطرح شده، نگرانی اسرائیل از سوءبرداشت احتمالی تهران درباره آماده‌باش نظامی است؛ وضعیتی که می‌تواند احتمال برخورد ناخواسته را افزایش دهد.
انتخابات؛ مخالفان نتانیاهو هنوز درباره جایگزین او توافق ندارند
در آستانه انتخابات، روزنامه‌نگاری سیاسی اسرائیل بیش از گذشته به اختلافات درونی اردوگاه مخالفان دولت پرداخته است.
یووال کارنی در مقاله ۱۷ اکتبر یدیعوت آحرونوت، با طرح پرسش درباره انگیزه سیاسی بنی گانتس، به واکنش منفی بخشی از مخالفان نتانیاهو نسبت به مواضع تازه او پرداخته است.
گانتس در پاسخ به درخواست‌ها برای کناره‌گیری از رقابت، از استدلالی استفاده کرده که منتقدانش آن را نزدیک به کارزار انتخاباتی نتانیاهو درباره احزاب عرب می‌دانند.
به گزارش کارنی، برخی چهره‌های اردوگاه مخالف معتقدند چنین موضعی می‌تواند امکان تشکیل دولت جایگزین را تضعیف کند. اما موضوع فقط اختلاف بر سر یک نامزد نیست.
در نظام پارلمانی اسرائیل، موفقیت انتخاباتی مخالفان به توانایی آنها برای ایجاد ائتلاف نیز وابسته است. اختلاف بر سر مشارکت احزاب عرب، شرایط همکاری با جریان‌های مذهبی و امکان پیوستن به دولت وحدت، مستقیماً بر این معادله اثر می‌گذارد.
بنابراین، نمی‌توان مجموع آرای مخالفان نتانیاهو را بدون توجه به اختلافات میان آنها، معادل آرای یک ائتلاف آماده برای تشکیل دولت دانست.
آیزنکوت و آینده حاکمیت حماس
در یادداشت تحلیلی دیگری، نداف ایال به موضع انتخاباتی گادی آیزنکوت درباره ضرورت پایان‌دادن به حکومت حماس پرداخته است. اهمیت این موضع در آن است که اختلاف مخالفان نتانیاهو صرفاً بر سر ادامه یا توقف جنگ نیست؛ آنها باید درباره نظم سیاسی پس از جنگ و آینده اداره غزه نیز موضع مشخصی ارائه کنند.
ایال در ادامه یادداشت خود به مسئله‌ای فراتر از انتخابات اسرائیل می‌پردازد: احتمال تغییر ترکیب قدرت در کنگره آمریکا و پیامدهای آن برای آینده کمک نظامی واشنگتن به اسرائیل. او هشدار می‌دهد که پیروزی گسترده دموکرات‌ها می‌تواند زمینه طرح محدودیت‌های تازه علیه فروش تسلیحات، گسترش تحقیقات نظارتی و افزایش فشار درباره شهرک‌سازی را فراهم کند. این موارد سناریوهای مورد بحث نویسنده هستند، نه تصمیماتی که کنگره آمریکا اتخاذ کرده باشد.
کرانه باختری؛ خشونت علیه فلسطینیان به بحرانی دیپلماتیک تبدیل می‌شود
یکی از مهم‌ترین خبرهای قطعی ۱۷ اکتبر، گزارش تامار شوابک و عیناو حلَبی در ynet درباره حمله گروهی از مهاجمان یهودی به هیئت‌های اروپایی در نزدیکی روستای فلسطینی طیبه است.
دیپلمات‌هایی از فرانسه، بلژیک و لهستان برای بازدید از روند برداشت زیتون به منطقه رفته بودند که با گروهی از افراد نقاب‌دار مجهز به چوب و سنگ مواجه شدند.
در تصاویر منتشرشده، مهاجمان راه خودروها را مسدود کرده و از سرنشینان درخواست مدارک شناسایی می‌کنند. یکی از مقام‌های فرانسوی روی زمین دیده می‌شود و شیشه خودروی کنسولگری بلژیک نیز آسیب دیده است.
به گفته فعالان حاضر در محل، حدود هفت مهاجم در این حادثه مشارکت داشته‌اند. پلیس اسرائیل اعلام کرده که پس از انتشار تصاویر، تحقیق درباره ماجرا را آغاز کرده است.
در اینجا مسئله صرفاً وقوع یک درگیری محلی نیست. مهاجمان به هیئت‌هایی تعرض کرده‌اند که نمایندگان کشورهای دارای روابط دیپلماتیک با اسرائیل بوده‌اند. چنین حوادثی می‌تواند هزینه سیاسی تداوم خشونت در کرانه باختری را برای دولت اسرائیل افزایش دهد.
حمله به عکاس واشنگتن‌پست
در گزارش دیگری که AP و ynet منتشر کرده‌اند، جزئیات تازه‌ای از وضعیت هایدی لوین، عکاس باسابقه واشنگتن‌پست، ارائه شده است. لوین پس از حمله مهاجمان هنگام پوشش برداشت زیتون در نزدیکی رام‌الله، روز شنبه تحت عمل جراحی دست قرار گرفت.
براساس اظهارات دختر او، جراحت انگشت دست چپ تا استخوان رسیده و تاندون آشکار شده بود. شکستگی دنده و چند مهره نیز گزارش شده است. لوین گفته که هنگام حمله، جلیقه محافظ و کلاه ایمنی بر تن داشته و هویت رسانه‌ای او به‌وضوح مشخص بوده است.
واکنش به این حمله در داخل اسرائیل نیز قابل‌توجه است. صدها مقام سابق ارتش، موساد، شین‌بت، پلیس و دستگاه دیپلماسی با انتشار نامه‌ای ضمن عذرخواهی از خبرنگار آمریکایی، خشونت علیه فلسطینیان و فعالان را محکوم کرده‌اند.
از جمله امضاکنندگان نامه، موشه یعلون، تامیر پاردو و عامی آیالون هستند.
این واکنش نشان می‌دهد مخالفت با اقدامات خشونت‌آمیز شهرک‌نشینان به محافل حقوق بشری محدود نیست و در میان بخشی از نخبگان سابق امنیتی اسرائیل نیز وجود دارد.
تحقیق میدانی یدیعوت؛ مسئله زیتون فقط چند حمله پراکنده نیست
از ارزشمندترین مطالب بررسی‌شده، گزارش میدانی عودد شالوم در یدیعوت آحرونوت است که با عنوانی درباره ضرب‌وشتم، اخراج و سرقت محصول زیتون منتشر شده است.
این گزارش برخلاف خبرهای روزانه، به بررسی الگوهای تکرارشونده خشونت، روایت قربانیان و داده‌های گردآوری‌شده توسط سازمان حقوق بشری یش دین می‌پردازد. براساس اطلاعات این سازمان، در فاصله ۲۷ سپتامبر تا ۱۲ اکتبر، ۴۳۲ گزارش و مستند از رویدادهای خشونت‌آمیز شهرک‌نشینان و نظامیان علیه فلسطینیان گردآوری شده است. این اطلاعات به ۱۷۱ آبادی فلسطینی مربوط می‌شوند و میانگین روزانه ۲۷ رویداد را نشان می‌دهند.
از مجموع موارد ثبت‌شده، ۲۰۵ مورد مستقیماً با برداشت زیتون مرتبط بوده‌اند. در ۷۰ رویداد خشونت فیزیکی گزارش شده و در ۶۸ مورد از برداشت محصول جلوگیری شده است. همچنین ۱۱۹ مورد سرقت محصول ثبت شده است.
این ارقام داده‌های گردآوری‌شده سازمان یش دین هستند، نه آمار مستقل تأییدشده در هر پرونده توسط دستگاه قضایی.
اما اهمیت گزارش صرفاً در اعداد نیست.
شالوم با فعالان اسرائیلی که برای کمک به کشاورزان فلسطینی در برداشت زیتون حضور یافته‌اند گفت‌وگو کرده و روایت‌هایی از حمله به آنها و برخورد نیروهای انتظامی را منتشر کرده است.
گزارش همچنین به انتشار فراخوان‌هایی در شبکه‌های اجتماعی گروه‌های افراطی برای برداشت محصول باغ‌های فلسطینیان اشاره می‌کند. به این ترتیب، موضوع از سطح برخوردهای موردی فراتر می‌رود و پرسش درباره شکل‌گیری یک الگوی سازمان‌یافته یا مورد حمایت شبکه‌های محلی را مطرح می‌کند. برای اثبات وجود فرماندهی متمرکز یا دستور رسمی دولت، شواهد مستقلی لازم است؛ اما فراخوان‌های منتشرشده و آمار ثبت‌شده، بررسی جدی‌تر نقش شبکه‌های هماهنگ‌کننده و عملکرد نهادهای مسئول را ضروری می‌کند.
تحریم‌ها؛ هشدار یک اندیشکده اسرائیلی درباره خطر انباشت فشار
یکی از مطالب مهم ynet به گزارش تازه مؤسسه سیاست‌گذاری مردم یهود (JPPI) اختصاص دارد.
بیشترین موارد ثبت‌شده به حوزه مالی مربوط‌اند؛ ۴۰ اقدام. حوزه‌های دفاعی و تجاری نیز هرکدام ۲۴ مورد را شامل می‌شوند.در متن اصلی گزارش از ۶۲ کشور نام برده شده، اما زیرعنوان همان مطلب عدد ۶۱ را درج کرده است. بدون مراجعه به داده خام مؤسسه، این اختلاف را نباید به سود یکی از دو عدد نادیده گرفت. شوکی فریدمن، مدیرکل مؤسسه، هشدار داده که اقدامات محدودکننده ممکن است اثری فراتر از افراد یا نهادهای هدف داشته باشند و به بانک‌ها، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های غیرمرتبط نیز سرایت کنند. در مقابل، وزارت خارجه اسرائیل اعلام کرده که داده‌های این گزارش تصویر دقیقی از وضعیت تحریم‌ها ارائه نمی‌دهند. بااین‌حال، مقام‌های دیپلماتیک اسرائیلی احتمال افزایش فشار در آینده را منتفی ندانسته‌اند. این اختلاف مهم است. ارزیابی اندیشکده، هشداری درباره خطر گسترش و انباشت محدودیت‌هاست؛ موضع وزارت خارجه بر این تأکید دارد که هنوز نباید وضعیت فعلی را معادل تحریم اقتصادی فراگیر اسرائیل دانست. از مجموع مطالب نمی‌توان نتیجه گرفت که اسرائیل هم‌اکنون تحت تحریم همه‌جانبه قرار دارد.
اقتصاد جنگ؛ اختلاف دولت با مناطق شمالی بر سر بودجه بازسازی
موضوع اقتصادی کمتر دیده‌شده‌ای که در بازبینی تازه اهمیت پیدا کرد، درخواست مقام‌های محلی شمال اسرائیل برای مستثناکردن بودجه بازسازی از کاهش عمومی اعتبارات دولتی است. در گزارش یائیر کراوس، موشه داویدوویچ، رئیس مجمع مقامات محلی مناطق مرزی، از نتانیاهو خواسته است به تعهدات قبلی خود پایبند بماند. موضوع اصلی، نگرانی از کاهش بودجه حفاظت از منازل و مؤسسات، آموزش، رفاه، اشتغال، زیرساخت و بازسازی مناطقی است که طی سال‌های اخیر از پیامدهای جنگ آسیب دیده‌اند. در نامه منتشرشده، مقام‌های محلی هشدار داده‌اند که کاهش اعتبارات می‌تواند موجب توقف برنامه‌های ضروری و آسیب‌دیدن امنیت و زندگی ساکنان شود. این گزارش برای فهم وضعیت داخلی اسرائیل اهمیت دارد؛ زیرا نشان می‌دهد هزینه جنگ فقط در بودجه تسلیحاتی منعکس نمی‌شود. بازسازی مناطق آسیب‌دیده، بازگرداندن جمعیت و ارائه خدمات عمومی نیز منابع مالی پایدار می‌طلبد. بنابراین، هرگونه برنامه انتخاباتی درباره امنیت باید با پرسش درباره چگونگی تأمین هزینه‌های غیرنظامی آن نیز مواجه شود.
غزه؛ خبر زنده‌ماندن یکی از فرماندهان حماس هنوز تأیید مستقل ندارد
عیناو حلَبی در گزارش امروز ynet، به نقل از الشرق الاوسط، از زنده‌ماندن علی العامودی پس از حمله هوایی اسرائیل خبر داده است. به گفته منبعی وابسته به حماس که با روزنامه سعودی صحبت کرده، العامودی هنگام حمله در بخش دیگری از ساختمان حضور داشته و مجروح شده است. در اینجا سه سطح اطلاعات باید از یکدیگر جدا شوند: وقوع حمله اسرائیل، ادعای حضور العامودی در ساختمان و ادعای زنده‌ماندن او. دو مورد اخیر در این گزارش بر اطلاعات منبع وابسته به حماس متکی‌اند و نباید به‌عنوان یافته مستقل رسانه اسرائیلی بازنشر شوند.
انتخابات از نگاه نسل جوان؛ رقابت فقط میان نتانیاهو و مخالفان او نیست
در کنار اخبار سیاسی، ynet یک پروژه ویژه درباره الگوی رأی نسل جوان منتشر کرده است.
در معرفی این پروژه، رقابت نزدیک پنج حزب در صدر ترجیحات جوانان و عبور غیرمنتظره یکی از جریان‌ها از حدنصاب انتخاباتی برجسته شده است.
اهمیت چنین داده‌هایی در یادآوری این نکته است که صف‌بندی جامعه را نمی‌توان صرفاً به دو اردوگاه حامی و مخالف نتانیاهو تقلیل داد. البته نتایج نظرسنجی یک گروه سنی، پیش‌بینی قطعی ترکیب نهایی کنست نیست. برای تعمیم نتایج باید حجم نمونه، شیوه نمونه‌گیری، میزان مشارکت احتمالی و محدودیت‌های آماری بررسی شوند.
بازسازی اجتماعی پس از جنگ
اشکول نِوو نیز در یادداشت امروز خود، با عنوان «اسرائیل در انتظار ترمیم»، بر فاصله میان پایان عملیاتی جنگ و بازیابی احساس امنیت شهروندان تأکید کرده است. او جامعه‌ای را توصیف می‌کند که در آن بازگشت فیزیکی آوارگان به خانه الزاماً به معنای بازگشت وضعیت روانی و اجتماعی پیشین نیست.
این یادداشت ادبی و اجتماعی را نباید پژوهشی آماری تلقی کرد؛ اما طرح مسئله بازسازی اجتماعی در کنار مباحث نظامی و انتخاباتی، از نظر شناخت دستور کار رسانه‌ها اهمیت دارد.
جمع‌بندی تحلیلی: پنج مسئله‌ای که آینده اسرائیل را به هم پیوند می‌دهند
مرور دقیق‌تر مطالب عبری‌زبان نشان می‌دهد که مسئله اصلی اسرائیل در آستانه انتخابات، فقط انتخاب میان ادامه جنگ یا توقف آن نیست.
نخست، در حوزه ایران، بخشی از تحلیلگران نظامی میان توانایی تخریب و امکان دستیابی به نتیجه سیاسی مطلوب تفاوت می‌گذارند.
دوم، جبهه مخالف نتانیاهو با وجود اختلاف با دولت، هنوز بر سر شکل و ترکیب دولت جایگزین اتفاق‌نظر کامل ندارد.
سوم، خشونت در کرانه باختری به سطحی رسیده که علاوه بر فلسطینیان، خبرنگاران و هیئت‌های خارجی را نیز درگیر کرده و با انتقاد بخشی از نخبگان امنیتی سابق اسرائیل روبه‌رو شده است.
چهارم، مؤسسات پژوهشی اسرائیلی نسبت به اثر تجمعی اقدامات محدودکننده بین‌المللی هشدار می‌دهند؛ هرچند درباره گستره واقعی فشارهای کنونی اتفاق‌نظر وجود ندارد.
پنجم، هزینه‌های بازسازی مناطق آسیب‌دیده از جنگ، دولت را با تعارض میان محدودیت بودجه و تعهدات امنیتی و اجتماعی مواجه کرده است.
در این میان، گزارش میدانی عودد شالوم درباره برداشت زیتون و بررسی اقدامات محدودکننده توسط JPPI از مهم‌ترین مطالب این نوبت‌اند؛ زیرا به‌جای اتکا به اظهارات روزمره سیاستمداران، داده و شواهدی را برای تحلیل روندهای گسترده‌تر ارائه می‌کنند.
نتیجه اصلی گزارش این است که اسرائیل در آستانه انتخابات با مسئله تبدیل قدرت نظامی به امنیت پایدار، انسجام سیاسی و حفظ مناسبات بین‌المللی مواجه است. توان نظامی به‌تنهایی پاسخ قطعی هیچ‌یک از این مسائل نیست. این نتیجه به معنای پیش‌بینی شکست قطعی دولت کنونی یا وقوع تحول سیاسی مشخص در انتخابات پیش‌رو نیست. شواهد بررسی‌شده امکان چنین قطعیتی را فراهم نمی‌کنند.