اوایل مارس، هنگامی که دونالد ترامپ از موفقیت مداخله نظامی در ونزوئلا سرمست بود، در بخش غربی کاخ سفید به داگ بورگام، وزیر کشور، در جلسهای خصوصی پیوست. یک تاجر نیز حضور داشت و تودهای طلا با خود آورده بود.
به یاد مقامات کاخ سفید، رئیسجمهور با رضایت به ده شمش طلای ونزوئلایی که در اتاق روزولت، مقابل دفتر بیضی، روی هم چیده شده بود نگاه کرد. دستیاران عکس گرفتند و درباره نگه داشتن طلا شوخی کردند.
خود ترامپ یک بار طلای ونزوئلا را در فهرست سیاه قرار داده بود و اعلام کرده بود که این طلا محیط زیست را نابود میکند، مردم را مسموم میسازد و تأمینکننده مالی گانگسترها و نظامیان فاسد است. اما پس از آنکه ترامپ نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، را سرنگون کرد، دیدگاهش تغییر کرد.
همان روزی که شمشها به کاخ سفید رسیدند، دولت ترامپ سیاست تازهای صادر کرد که به تجار اجازه میداد طلای ونزوئلا را از یکی از خشنترین و فاسدترین مناطق معدنی جهان وارد کنند. نخستین محمولهها از یک شرکت معدنی دولتی میآمد که همچنان در فهرست تهدید امنیت ملی آمریکا قرار داشت.
بورگام بعدها در یک همایش انرژی گفت: «معمولاً برای آوردن طلا باید در المپیک باشی» و برای شنوندگان حکایت گشودن مسیر طلای ونزوئلا را تعریف کرد.
توافق تجارت طلا نمونهای روشن از این بود که ترامپ چگونه از دستگیری مادورو برای تسلط بر منابع ونزوئلا استفاده کرد. نخست، کنترل صادرات نفت ونزوئلا را به دست گرفت. سپس دولت او به ثروت معدنی ونزوئلا روی آورد.
این شامل یکی از بزرگترین ذخایر دستنخورده طلای جهان در زمانی بود که قیمتها نزدیک به رکورد تاریخی بود و خریداران تشنه آن بودند.
دولت ترامپ و متحدان تجاریاش گفتند فروش طلا به اقتصاد آمریکا سود میرساند؛ به توسعه منطقه معدنی ونزوئلا کمک میکند؛ و مجرمان و مقامات فاسد را از درآمد محروم میسازد.
اما تحقیق نیویورک تایمز، از معادن جنوب ونزوئلا تا کاخ سفید تا خانههای تجاری اروپا، نشان داد ترامپ آمریکا را با صنعتی همپیمان کرد که هنوز درگیر همان جنایتی است که او گفت با بازداشت مادورو با آن میجنگد.
هواپیماها پیش از آنکه شرکتها حتی از معادن بازدید کنند، طلا را از ونزوئلا بیرون بردند. تایمز دریافت بخشی از آن طلا به معدندارانی مرتبط است که به گانگسترها پول حمایت میپردازند. این به مجرمان امکان میدهد از توافق شاخص دولت سود ببرند.
و سرمایهگذاران آمریکایی در چارچوب توافقی که دولت ترامپ میانجیگری کرد، در معدنی سرمایهگذاری میکنند که به گانگسترها پیوند دارد.
طلای ونزوئلا زمانی به نفع دشمنان آمریکا، مانند ایران، بود. ترامپ کوشید آن را به سوی ایالات متحده هدایت کند تا پالایش شود.
اما تا حدی در نتیجه رویکرد شتابزده دولت، همه آن طلا — به ارزش صدها میلیون دلار — به گفته سه نفر آگاه از مرحلهها، دستنخورده در انبارها مانده است. پالایشگاهها بر اساس قواعد بینالمللی باید تضمین کنند که این طلا تأمینکننده مالی گانگسترها، تخریب محیط زیست یا فساد نبوده است.
سیمون هانتون-داد از شرکت پالایش آساهی در گردهمایی اخیر صنعت در لندن اندیشید: «آیا میخواهیم نخستین پالایشگاهی باشیم که علنا اعلام میکند طلای ونزوئلا دریافت میکند؟»
این روایت از تب طلای ترامپ بر پایه مصاحبه با معدنداران و پالایشگران در ال کایائو، قلب معدنکاری ونزوئلا، و نیز مصاحبه با مقامات کاخ سفید و دولت ونزوئلا، رهبران صنعت و کارگران جهانی کالاها نوشته شده است.
برخی به شرط ناشناس ماندن سخن گفتند، یا چون مجاز به اظهارنظر علنی نبودند یا چون اینکار معیشت با امنیتشان را به خطر میانداخت.
توافق طلا تبلور دیدگاههای دیرینه ترامپ درباره ونزوئلا، منابع طبیعی و قدرت آمریکا است. مادورو دیکتاتوری بود که بر نظامی فاسد و خشن نظارت داشت، اما ترامپ بارها با چنین رهبرانی توافق بسته است.
آنچه مادورو را متمایز میکرد، علاوه بر سربیجی از خواست ترامپ برای کنار رفتن از قدرت، این بود که او بر کشوری سرشار از منابع حکومت میکرد و آنها را با دشمنان آمریکا مبادله میکرد. ترامپ، بهویژه در دوره دوم ریاستش، اعلام کرده است که ایالات متحده باید به مواد معدنی کلیدی در سراسر جهان دسترسی داشته باشد و نفوذش را در نیمکره غربی گسترش دهد.
در ژانویه، ترامپ کماندوهای آمریکایی را فرستاد تا مادورو را از قدرت برکنار کنند. سپس بهسوی آوردن ثروت ونزوئلا به زیر کنترل آمریکا حرکت کرد. این شرطبندی بود بر اینکه سرمایهگذاری اصلاحات میآورد، نه برعکس.
کاخ سفید گفت پیشرفت زمان میبرد. تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای نوشت: «سالها صنعت معدن و طلای ونزوئلا مردم ونزوئلا را دزدیده شده و برای تقویت گانگسترهای خطرناک و حمایت از بازیگران بد در سراسر جهان استفاده شده است. ایالات متحده به حل این مسئله دیرینه کمک میکند. ما صنعت معدن ونزوئلا را پاکسازی میکنیم. شرکتهای غربی آن را بهبود میبخشند و مشروع میسازند.»
برای اجرای این چشمانداز، دولت ترامپ به رهبران تجاری روی آورد که مشتاق سود بردن از جهانبینی سوداگرایانه رئیسجمهور بودند.
از جمله آنها ریچارد هولتوم، مدیرعامل ترافیکورا، یکی از بزرگترین خانههای تجاری جهان، بود. هولتوم در کاخ سفید به ترامپ پیوست تا نخستین محموله طلای ونزوئلا را گرامی بدارد. او دلیل خوبی برای جشن داشت.
این شرکت او بود که در وهله نخست کاخ سفید را متقاعد کرده بود بهسوی طلای ونزوئلا حرکت کند.
طلا یافت شد
در فاصله چند روز از بازداشت مادورو، مدیران ترافیکورا با ایدهای جسورانه با کاخ سفید تماس گرفتند. دولت ترامپ تازه به ترافیکورا حق فروش نفت ونزوئلا را داده بود و به گفته این شرکت، محور مهرمانه گستردهای برای دور زدن تحریمها در اختیارش گذاشته بود. اما با سر به فلک کشیدن قیمت طلا، مدیران جاهطلبهایی فراتر از نفت داشتند.
به گفته افراد آشنا با این پیشنهاد، مدیران ترافیکورا به کاخ سفید گفتند طلای ونزوئلا یک مسئله امنیت ملی است. آنها استدلال کردند کاخ سفید فرصت دارد کنترل صنعتی بیقانون را به دست گیرد و مواد معدنی ونزوئلا را در دست دولت آمریکا و شرکایش — یعنی ترافیکورا — بگذارد.
به گفته افراد حاضر در گفتگوهای آن زمان، دستکم برخی کارکنان ترافیکورا بدگمان بودند. ونزوئلا طلای فراوانی داشت، اما چه مقدار از آن را میشد بر اساس استانداردهای صنعتی ردیابی و مستند کرد؟ درگیر شدن در کشوری که طلا در آن با نقض حقوق بشر، تأمین مالی تروریسم و فساد همراه است، پرخطر بود.
مقامات کاخ سفید این خطرها و دشواری پاکسازی صنعت را میدانستند. اما مقامات گفتند فشار ترامپ برای بستن توافقها و بستن سریع آنها را احساس میکردند. برخی استدلال کردند سرمایهگذاری فوری بیش از انزوای ادامهدار احتمال تغییر میآورد.
ترامپ از زمان بازگشت به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵ به طلای ونزوئلا چشم دوخته بود. او این کشور را به اولویت سیاست خارجی تبدیل کرد و ریچارد گرنل، فرستاده مورد اعتمادش، را مأمور مذاکره برای دسترسی آمریکا به منابع، از جمله طلا، کرد. گرنل به توافقی آزمایشی رسید، اما این توافق بر سر اختلافها درباره کنار رفتن مادورو از قدرت فروپاشید.
ترامپ در عوض گزینه نظامی را برگزید.
مقامات گفتند در این بافت، پیشنهاد ترافیکورا دقیقاً همان چیزی بود که کاخ سفید میخواست بشنود. کاخ سفید در بیانیهای جداگانه گفت: «ترافیکورا طرحی عملی و سریع برای بازاریابی مشروع طلا پس از سالها رویههای فاسد ونزوئلایی داشت.»
دولت جدید ونزوئلا چندان مشتاق نبود.
نگرانیها در ونزوئلا
اول آوریل، بورگام، وزیر کشور، به کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، پرواز کرد. به گفته دو نفر آشنا با مذاکرات، ترامپ از موفقیت مداخلهاش سرمست بهنظر میرسید و بورگام، که بر معدنکاری آمریکا نظارت دارد، میخواست نشان خود را بر این پروژه بگذارد.
به گفته این افراد، بورگام به مقامات ونزوئلا روشن کرد که میخواهد توافقهای بزرگ میانجیگری کند. پیشنهاد ترافیکورا، که پیشتر در سایه توافقهای نفت قرار گرفته بود، اکنون اولویت شده بود.
به گفته افراد نزدیک به دلسی رودریگر، رئیسجمهور موقت کشور، او بدگمان بود. بر اساس این پیشنهاد، درآمد طلای ونزوئلا به حسابی میرفت که وزارت خزانهداری آمریکا کنترلش میکرد و سپس آن را تقسیم میکرد.
او با وجود عنوانش، تنها فرماندهی اسمی بر ژنرالهای ارتش داشت که در منطقه معدنی اعمال قدرت میکردند. اگر چیزی اشتباه پیش میرفت، رودریگر نمیخواست مسئول شناخته شود.
اما او در موقعیت مذاکره نبود. از زمانی که ترامپ او را جانشین مادورو کرد، رودریگر برای ماندن در قدرت به حسن نیت واشینگتن وابسته بود.
چند روز پیش از ورود بورگام، او موافقت کرد ترافیکورا با مینرون، تولیدکننده طلای دولتی ونزوئلا، شریک شود. این توافق به ترافیکورا حق یکساله خرید و صادرات طلا از معدود معادن زیرزمینی و صنعتی ونزوئلا را داد.
وزارت معدن ونزوئلا که این توافقهای طلا را امضا کرد، و دفتر رسانهای دولت به درخواستهای اظهارنظر پاسخ ندادند.
در ۵ مارس، بورگام ریاست مراسم امضای قرارداد را بر عهده داشت. در فاصله چند ساعت، ترافیکورا نخستین طلا را با هواپیمای اجارهای به ایالات متحده برد.
بورگام بعدها برای سرمایهگذاران انرژی تعریف کرد: «در پایان آن دو روز، توانستیم ۱۰۰ میلیون دلار طلا را به خانه ببریم — بهطور فیزیکی، خود طلا را.»
ترافیکورا نخستین شرکت واردشده به بازار بود و همین دلیل جشن گرفتن در بخش غربی کاخ سفید بود.
اما شراکت ترافیکورا با مینرون به سادگی پیش نرفت. تأسیسات مینرون در محاصره قلمرو گانگسترهاست، جایی که کارگران و تأمینکنندگان پول حمایت میپردازند. پیوندهای جنایی با صنعت طلای منطقه بهخوبی مستند شده است.
مقامات دولت ترامپ روشن کردند رئیسجمهور میخواهد کارها سریع پیش برود. جارود آگن، مشاور ارشد انرژی کاخ سفید، در آوریل در کاراکاس گفت: «چیزی که رئیسجمهور دوست دارد عمل است. او همچنین توافقها را دوست دارد و پیشرفت را.»
ترافیکورا و مینرون راهحلی یافتند که ظاهراً عملیاتشان را از جنایت جدا میکرد. ترافیکورا طلا را فقط از دو معدن صنعتی میخرید که حصارکشی شده و توسط ارتش محافظت میشوند. طلا در محل استخراج و فرآوری میشد و گانگسترها و مقامات فاسد را دور نگه میداشت.
ترافیکورا سپس طلای نیمهخالص را به ایالات متحده میفرستاد تا پالایش و بازفروش شود.
اما این کار آنقدر پاک پیش نرفت.
پرداخت پول حمایت به گانگسترها
خط لوله صادرات در عرض چند هفته راه افتاد. به گفته یک مقام ونزوئلایی و فردی دیگر آشنا با این ترتیب، از آن زمان به خریدهای منظمی تبدیل شده که میتواند به بزرگی ۴۰۰ کیلوگرم در ماه باشد (حدود ۸۸۰ پوند، یا تقریباً وزن یک پیانوی کنسرت بزرگ).
دولت ترامپ تأیید اینکه طلا استانداردهای صنعتی، از جمله عاری بودن از فعالیت غیرقانونی، را برآورده میکند، به دیگران واگذار کرد. اما طلا پیش از آنکه ترافیکورا یا حسابرسان مستقل حتی از معادن بازدید کنند، جریان یافت.
این شرکت بهار گذشته یک حسابرس و تابستان یک مشاور ریسک استخدام کرد، پس از آنکه پیشتر میلیونها دلار طلای تأییدنشده خریده بود. ترافیکورا گفت: «بررسیهای لازم درباره زنجیره تأمین ما در جریان است و ما برنامه تأمین مسئولانه مشترک خود با مینرون را ادامه میدهیم.»
خبرنگار تایمز تابستان امسال از قطب تولید طلای ونزوئلا، شهر ال کایائو، بازدید کرد. در کنار معادن زیرزمینی میزنون، صدها عملیات معدنی خام و خصوصی در آنجا فعال است، از جمله تعاونیهایی که به «بریگاد» معروفند. به گفته مصاحبهها با حدود دوازده صاحب معدن، رهبر بریگاد و کارکنان میزنون، گردانندگان این معادن برای طلا میکنند و بخشی از آن را بهعنوان پول حمایت به گانگستر محلی، «ترن د گوایانا»، میدهند.
برخی بریگادها در داخل حصار، در ملک مینرون، فعالیت میکنند. رهبر یک بریگاد به تایمز گفت ماهانه ۲۰ درصد طلای گروه به گانگستر میرسد؛ رویهای که چنان در اقتصاد محلی ریشه دوانده که «ال سیستما» — یعنی «نظام» — نامیده میشود.
این رهبر بریگاد گفت بخش دیگری از آنچه جمع میکنند به مینرون میرود که آن را همراه با طلای فروختهشده به ترافیکورا ذوب میکند. این روایت با مصاحبه با دیگر اعضای بریگاد در منطقه و کارکنان مینرون تأیید میشود.
این یعنی در طرح شاخص طلای ونزوئلایی دولت ترامپ، ایالات متحده شمشهایی وارد میکند که دستکم مقداری طلای مرتبط با ترن و گوایانا در آنهاست.
دیوید سود، محققی متخصص ردیابی طلای غیرقانونی که ترافیکورا تابستان امسال او را بهعنوان مشاور استخدام کرد، پذیرفت فعالیت در ونزوئلا همچنان پرخطر است.
او گفت: «آنچه میتوانم بگویم این است که بهرهکشی در بومسازگان طلای ونزوئلا عمیقاً ریشه دوانده است. و ساختن زنجیره تأمینی که از آن پاک باشد، بسیار دشوار است.»
دهها افسر نظامی ونزوئلایی همچنان پستهای مدیریتی در میثرون دارند، با وجود نگرانیهای پیشین ترامپ که نیروهای مسلح ونزوئلا بر فساد مرتبط با طلا نظارت داشتند.
چند کارمند میثرون در مصاحبهها گفتند نظامیان و افسران اطلاعاتی شاغل در این شرکت بارها آنها را به اخراج یا اتهامهای مرتبط با تروریسم تهدید کردهاند، چون خواستار مزایای ذکرشده در قراردادهایشان شدهاند.
فهرستهای حقوقی که تایمز دیده است نشان میدهد میثرون تنها بخشی از طلایی را که به ترافیکورا میفروشد اعلام میکند. کارگران میگویند این کمگزارشی دستمزدشان را کاهش میدهد، دستمزدی که عمدتاً بر تولید استوار است.
ترافیکورا به بازدید حسابرس از معادن اشاره کرد و گفت: «تا امروز، هیچ نقض حقوق بشر، تأمین مالی درگیری، مالیاتگیری غیرقانونی، اخاذی یا دخالت بازیگران غیرقانونی در این محوطهها شناسایی نشده است.»
پس از آنکه ترامپ در را برای ترافیکورا گشود، شرکتهای دیگر نیز کوشیدند بهره ببرند.
قلمرو حتی برخطبرتر
اواخر آوریل، کاخ سفید هیئتی تجاری به کاراکاس اعزام کرد؛ یکی از فرصتهای فزاینده برای مدیران آمریکایی جهت مذاکره توافق.
یکی از این مدیران شان پی بود، شریک یک صندوق سرمایهگذاری خصوصی که شرکتش، «هینی کپیتال»، در معادن سرمایهگذاری میکند. او پیشتر در کنگره به نفع قانونی شهادت داده بود که پروژههای معدنی را همسو با اهداف گستردهتر ترامپ درباره مواد معدنی تسریع میکرد.
پی در کاراکاس به رهبران تجاری پیوست تا با رودریگر گفتگو کند. او بهزودی توافق طلایی برای شرکتش تثبیت کرد.
هینی کپیتال با مرکوریا، رقیب ترافیکورا، شریک شد تا طلای ونزوئلا را تولید و صادر کند. این دو تخمین زدند توافقهایشان روزی حدود ۲.۲ میلیارد دلار صادرات معدنی سالانه ایجاد کند.
چون ترافیکورا پیشتر تأمین از معادن زیرزمینی تثبیتشده ونزوئلا را قفل کرده بود، هینی میبایست به محوطههای غیررسمیتر روی میآورد — که خطرهای بیشتر فساد و آسیب محیطزیستی دارند.
هینی چشم به ال چوکو دوخت، معدن روباز بزرگی که دولت ونزوئلا اداره میکند.
به گفته دو کارگر شاغل در پیمانکاران این معدن در ژوئیه، پیمانکاران معدن، که ماشینآلات، پذیرایی و خدمات دیگر فراهم میکنند، پول حمایت به ترن و گوایانا میپرداختند.
اما از جهاتی، ال چوکو پیروزیای برای دولت ترامپ است. دولت ونزوئلا با یک شرکت ایرانی، «اسپادانا»، کار میکرد تا در این معدن کارخانه فرآوری بسازد. پس از سقوط مادورو، ایالات متحده ونزوئلا را از همکاری با ایران منع کرد. بیشتر کارکنان اسپادانا بار و بندیل بستند و رفتند.
در بازدید اخیر، معدنکاری در ال چوکو ادامه داشت، اما ساخت کارخانه متوقف شده بود. ماشینآلات شرکت ایرانی بیاستفاده مانده بود. گروههای ضدهوایی و نفربرهای زرهی محیط را محافظت میکردند.
با وجود این تغییرات، هر کسی که از ال چوکو طلا به دست آورد، خطر ورود به نظامی مرتبط با جرایم سازمانیافته را میپذیرد.
جولیا یانسورا، مدیر برنامه در «اتلاف شفافیت و پاسخگویی مالی»، سازمان ضدفساد مستقر در واشینگتن، گفت: «حدود ۹۰ درصد طلای تولیدشده در ونزوئلا به شکل جنایی تولید میشود. اگر شرکتهای بینالمللی بخواهند وارد شوند و آن ۱۰ درصدی را بیابند که فرضاً اشکالی ندارد، مثل جستجوی سوزن در انبار کاه است.»
هینی و بنیانگذارانش به درخواستهای مکرر اظهارنظر پاسخ ندادند. سخنگوی مرکوریا از اظهارنظر خودداری کرد.
این ماه، هینی اعلام کرد توافقی برای تصاحب عملیات معدنی و حقوق صادرات در ال چوکو امضا کرده است. این شرکت گفت عملیات را بر اساس استانداردهای بینالمللی نوسازی میکند. روشن نیست هینی چه گامهایی برای جدا کردن این معدن از جرایم سازمانیافته برخواهد داشت.
در کاخ سفید، اعتماد ناگزیر ناپذیر
به گفته افراد آشنا با توافق، شش ماه پس از آنکه ترافیکورا وارد کردن طلای ونزوئلا به ایالات متحده را آغاز کرد، این شرکت نتوانسته آن را بازفروش کند.
این یعنی آن طلا، که قرار بود موهبتی برای تجارت آمریکا باشد، در انبار مانده است. هر کسی که آن را بخرد و پالایش کند، باید تضمین دهد که این طلا پیوندی با جنایت ندارد.
دولت ترامپ بازنمیدارد. او همچنان تحریمهای اقتصادی بر معدنکاری ونزوئلا را تخفیف میدهد. اما قانونگذاران دموکرات قانونی بودن توافق ترافیکورا را زیر پرسش بردهاند و وعده نظارت بیشتر دادهاند اگر در نوامبر کنترل کنگره را به دست گیرند.
برخی در صنعت استدلال میکنند خطرهای معامله با طلای ونزوئلا بهانهای برای تسلیم شدن نیست.
سود، مشاور ترافیکورا، گفت: «نکته این است که درگیر شویم و بکوشیم راهی برای ساختن زنجیره تأمینی با یکپارچگی بیابیم. خطر اصلی درگیر شدن به هر شکل با طلای ونزوئلا این است: چطور میخواهی طلایی را که از ونزوئلا بیرون میآوری از آلودگی پاک نگه داری؟»
مارینا مارتینس از کاراکاس و جاستین نیک از لندن در گزارشدهی مشارکت کردند.
از میان دیدگاهها
ریکا آر. روبیس، خبرنگار تحقیقی بینالمللی
برای گزارش این مقاله، سه نفر از ما شرایط و پیامدهای توافقهای طلای ونزوئلا را که دولت ترامپ امسال میانجیگری کرد بررسی کردیم. گزارشدهی ما از شهر معدنی ال کایائو تا کاخ سفید تا خانههای تجاری در سوئیس کشیده شد.
ما دریافتیم در فشار ترامپ برای آوردن طلای ونزوئلا به آمریکا، شرکتها پیش از وارد کردن طلا، بررسیهای لازم را کامل نکردند و تأیید نکردند که طلا پاک است. بخشی از آن طلا، در واقع، به همان جنایتی پیوند دارد که ترامپ گفت با بازداشت رئیسجمهور پیشین، نیکلاس مادورو، با آن میجنگد.
اکنون آن طلا در انبارهای آمریکا بیاستفاده مانده و خریداران بالقوه چنان پیمانکند که به آن دست نمیزنند – حتی با تقاضای سر به فلککشیده برای عرضه تازه.
این پرسش را مطرح میکند که سرانجام طلای ونزوئلا، که قرار بود موهبتی برای اقتصاد آمریکا باشد، کجا از آب درخواهد آمد.
آناتولی کورمانایف ونزوئلا را برای تایمز پوشش میدهد. تایلر پیجر خبرنگار کاخ سفید برای تایمز است و ترامپ و دولت او را پوشش میدهد. ریکا آر. روییس خبرنگار تحقیقی تایمز مستقر در لندن است.
منبع: نیویورک تایمز | تاریخ انتشار: ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶