لبنان در نقطه بیبازگشتی قرار دارد. سه بحران همزمان — جنگ در جنوب، تقابل سیاسی داخلی، و فروپاشی اقتصادی — نهتنها حل نشدهاند، بلکه یکدیگر را تشدید میکنند. حزب الله که دو سال از شهادت رهبرش میگذرد، با بحران رهبری و انزوای فزاینده مواجه است. دولت نواف سلام که در نیویورک و واشنگتن برای حفظ حاکمیت لبنان میجنگد، در داخل با مقاومت حزب الله و بیثباتی سیاسی روبهروست. و مردم لبنان که هفته پیشرو را با اعتصابات و اعتراضات آغاز میکنند، از دولت و حزب الله هر دو ناامید شدهاند.
آتشبس ۲۶ ژوئن نهتنها اجرا نشد، بلکه به یک توافق کاغذی تبدیل شده است. رژیم صهیونیستی هر روز حاکمیت لبنان را نقض میکند و حزب الله هر شب بهانه لازم را به آن میدهد. دیپلماسی لبنان در نیویورک و واشنگتن تلاش میکند، اما بدون پشتوانه داخلی و بدون انسجام ملی، این تلاشها محکوم به شکست است.
۱. سیاست داخلی: تقابل علنی حزب الله و جریان ملی آزاد
۱-۱. بیانیه جریان ملی آزاد: نامهای آتشین به حزب الله
یکی از مهمترین تحولات داخلی لبنان در ۲۷ سپتامبر، بیانیه تند جریان ملی آزاد در واکنش به اظهارات نواف الموسوی، نماینده پیشین حزب الله، بود. رسانههای لبنانی این بیانیه را «نامه آتشین به حزب الله» توصیف کردند.
نواف الموسوی در اظهاراتی گفته بود: «هیچکس این شخص را در لبنان دوست ندارد؛ فقط سید حسن نصرالله او را تحمل میکرد» — اشارهای تحقیرآمیز به جبران باسیل، رهبر جریان ملی آزاد. جریان ملی آزاد در پاسخ، بیانیهای صادر کرد که در آن آمده بود: «ما گمان میکردیم یک نماینده پیشین و مسئولی مانند نواف الموسوی، نخست باید حدود ادب و نزاکت را در بیان رعایت کند، و دوم اینکه خوب گوش دهد و درست درک کند پیش از آنکه به شکل نادرست اظهارنظر کند».
اما نکته کلیدی این بیانیه، دعوت صریح به حزب الله بود: «از حزب الله میخواهیم از ورود به مشکلات اضافی با لبنانیها که به افزایش تنش و انزوای او منجر میشود، پرهیز کند». این جمله نشاندهنده تغییر لحن راهبردی جریان ملی آزاد است: این حزب که در سالهای گذشته متحد نزدیک حزب الله به شمار میرفت، اکنون علناً حزب الله را به انزوا و افزایش تنش با سایر لبنانیها متهم میکند.
روزنامه النهار نیز در تحلیل خود نوشت که جریان ملی آزاد در عین رد انزوای حزب الله، بر لزوم توقف جدالها تأکید کرده است. این موضع دوپهلو نشان میدهد که جریان ملی آزاد میخواهد هم از حزب الله فاصله بگیرد و هم پلهای ارتباطی را حفظ کند — موقعیتی دشوار که نشاندهنده بحران اتحادهای سنتی در بلوک سیاسی نزدیک به محور مقاومت است.
۱-۲. سکوت حزب الله و بحران رهبری
در همان روز، حزب الله با سکوت سنگین در برابر انتقادات جریان ملی آزاد مواجه شد. این سکوت در شرایطی رخ داد که حزب الله همزمان با سالگرد دوم شهادت سید حسن نصرالله و سید هاشم صفیالدین درگیر بود. مراسم بزرگداشت این سالگرد قرار بود در ۲۷ سپتامبر ساعت ۱۶:۳۰ در مرقد سید الشهداء در بئر حسن برگزار شود. نیروهای امنیتی لبنان تدابیر شدیدی برای تأمین امنیت مراسم اتخاذ کرده بودند و تدابیر ترافیکی در منطقه بئر حسن و برج ابی حیدر اعمال شد.
وبسایت «الترا صوت» در تحلیلی با عنوان «دو سال سنگین بدون سید… حزب الله در جستجوی پیروزی جدید و رهبری الهامبخش» به این موضوع پرداخت. بر اساس این تحلیل، رژیم صهیونیستی با ترور نصرالله و صفیالدین، خلأ رهبری بزرگی در حزب الله ایجاد کرد که پر کردن آن نیازمند زمان است. این تحلیل افزود که «اگر سید میان ما بود» عبارتی است که در محیط حزب الله تکرار میشود و خسارت را فراتر از مرگ جسمانی معنا میکند.
بر اساس آمارهای وزارت بهداشت لبنان، حدود ۸۹۵۳ شهید و ۳۰۶۴۳ زخمی در حملات رژیم صهیونیستی به لبنان ثبت شده است. حزب الله نخبگان رهبری خود در صفوف اول و دوم، نیمی از تواناییهای نظامی و زیرساختهایش را از دست داده و بزرگترین برگهای خود را با فاصله گرفتن از منطقه مرزی از دست داده است.
۱-۳. رصد پهپاد بر فراز ضاحیه جنوبی
در همین حال، رسانههای لبنانی از رصد یک پهپاد بر فراز ضاحیه جنوبی بیروت در ۲۷ سپتامبر خبر دادند. این خبر در حالی منتشر شد که مراسم سالگرد نصرالله در همان منطقه برگزار میشد.
۲. امنیت و تحولات جنوب: نقضهای مکرر آتشبس
۲-۱. حملات هوایی و توپخانهای رژیم صهیونیستی
رسانههای لبنانی در ۲۷ سپتامبر گزارش دادند که رژیم صهیونیستی حملات گستردهای به جنوب لبنان انجام داد. خبرگزاری قطر گزارش داد که جنگندههای رژیم صهیونیستی سلسله حملاتی به شهرکهای النبطیه الفوقا، اطراف کفرتبنیت و شهرک میفدون انجام دادند که در آن یک خانه کاملاً تخریب شد.
همچنین دوحه کفررمان هدف بمباران توپخانهای متمرکز قرار گرفت که وادی زبقین، اطراف مزرعه الشومریه و شهرک القصیر در بخش النبطیه را نیز دربر گرفت. رژیم صهیونیستی عملیات جستجوی مسلحانه با رگبارهای سنگین را در شهرکهای بیت یاحون و صربین و وادی زبقین انجام داد. تانک مرکاوا نیز شهرک حداثا را با ۴ گلوله هدف قرار داد و سپس نیروهای اشغالگر آتشسوزی در منطقه ایجاد کردند.
روزنامه النهار گزارش داد که دو حمله هوایی مجتمع تجاری در جاده عمومی بین شوکین و میفدون را هدف قرار داد و آثار تخریب گسترده در شهرک میفدون در بخش النبطیه برجای گذاشت.
۲-۲. تخریب خانهها در المنصوری
خبرگزاری ملی لبنان گزارش داد که نیروهای اشغالگر در سپیدهدم ۲۷ سپتامبر، چندین خانه در شهرک المنصوری را تخریب کردند. همچنین انفجارهای شدید در اطراف شهرک الخیام شنیده شد و بمباران متمرکز بر دوحه کفررمان و حومه محله دانشگاهها نزدیک الدبشه در النبطیه انجام شد.
این تخریبها در حالی انجام شد که لبنان و رژیم صهیونیستی در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ توافق چارچوبی با میانجیگری آمریکا امضا کرده بودند که ترتیبات امنیتی شامل استقرار تدریجی ارتش لبنان و عقبنشینی نیروهای اسرائیلی را پیشبینی میکرد، اما اجرای بندهای آن همچنان با موانع مواجه است.
۲-۳. استفاده از بالگرد آپاچی
روزنامه العربی الجدید گزارش داد که ارتش رژیم صهیونیستی برای اولین بار از بالگرد جنگی آپاچی در تجاوزات روزانه خود به جنوب لبنان استفاده کرد. این بالگرد مرکز تجاری در جاده عمومی بین شوکین و میفدون در استان النبطیه را هدف قرار داد و کمتر از ۱۰ دقیقه بعد، همان مرکز را دوباره بمباران کرد.
منابع عبری گزارش دادند که ارتش اشغالگر در روزهای آینده وارد مرحله جدیدی خواهد شد، پس از تکمیل عملیات پاکسازی ارتفاعات علی الطاهر و تخریب زیرساختهای حزب الله در منطقه.
۲-۴. پاسخ رژیم صهیونیستی به پهپاد انتحاری
ارتش رژیم صهیونیستی در ۲۷ سپتامبر اعلام کرد که اهدافی متعلق به حزب الله در جنوب لبنان را بمباران کرد، در پاسخ به شلیک یک پهپاد انتحاری به سمت نیروهایش در منطقه امنیتی جنوب لبنان. ایلا واویه، سخنگوی ارتش اسرائیل، ادعا کرد که عناصر حزب الله شبانه یک پهپاد انتحاری به سمت سربازان اسرائیلی که در منطقه امنیتی مشغول عملیات بودند، شلیک کردند، بدون ثبت تلفات. ارتش اسرائیل ادعا کرد که اهداف مورد حمله شامل مکانهایی بود که برای پرتاب پهپادهای انتحاری و موشکهای ضدزره استفاده میشد.
۲-۵. هشدار درباره مرحله جدید
النهار در تحلیل خود با عنوان «جبهه لبنان به سوی مرحله خطرناکتری میرود؛ آیا زیر سقف جنگ باقی میماند؟» نوشت که اسرائیل خود را برای مرحله جدیدی از جنگ آماده میکند و عملیات خود را در جنوب لبنان گسترش میدهد. این تحلیل افزود: «جبهه لبنان وارد مرحله بسیار حساسی میشود با نزدیک شدن انتخابات اسرائیل در ۲۷ اکتبر، اما عامل نگرانکنندهتر دیگر خود انتخابات نیست، بلکه سطح تشدید عملیات نظامی اسرائیل است».
النهار همچنین هشدار داد که خطر انتقال عملیات به شمال رود لیطانی و بقاع یا ضاحیه جنوبی و بیروت وجود دارد که قواعد درگیری را به طور اساسی تغییر خواهد داد.
۲-۶. تأخیر در مذاکرات
میشل عیسی، سفیر آمریکا در لبنان، اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات لبنان و اسرائیل از ابتدای اکتبر به تعویق افتاده و ممکن است بهزودی برگزار نشود. منابع دیپلماتیک به «المدن» گفتند که چشمانداز لبنان ممکن است طی هفتههای آینده معلق بماند و دشوار است که قبل از انتخابات اسرائیل در ۲۷ اکتبر، پیشرفت جدی در مذاکرات حاصل شود.
۳. دیپلماسی: نبرد دو جبهه در نیویورک و واشنگتن
۳-۱. سخنرانی نواف سلام در سازمان ملل
نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد موضعی راهبردی اتخاذ کرد: «هیچکس جز دولت لبنان به نام لبنان سخن نمیگوید یا مذاکره نمیکند». این جمله در شرایطی بیان شد که ایران شروطی برای توقف جنگ مطرح کرده بود که نگرانی از گره خوردن جبهه لبنان به مذاکرات ایران و آمریکا را افزایش میداد.
روزنامه النهار در تحلیل خود با عنوان «رویارویی نیویورک: لبنان به نام خود مذاکره میکند» نوشت که این موضع «چالشی است که لبنان همچنان برای اثبات قیام دولت و دفاع از حقش در سخن گفتن به نام خود و رد تبدیل شدن به عنصر معاوضه در هرگونه توافق منطقهای یا بینالمللی» ادامه میدهد.
النهار همچنین اشاره کرد که ایران که لبنان از ادامه مداخله آن رنج میبرد، عاملی است که مانع اعمال حاکمیت لبنان از طریق حزب الله میشود.
۳-۲. انتقاد تند حزب الله از سخنرانی سلام
سید ابراهیم الموسوی، از رهبران ارشد حزب الله، در واکنش به سخنرانی نواف سلام در سازمان ملل، گفت که نخستوزیر لبنان «حتی یک کلمه درباره اشغالگری، جنایات رژیم صهیونیستی، نسلکشی ملت، و تخریب روستاها، زمینهای کشاورزی و درختان زیتون» بر زبان نیاورد. این انتقاد شکاف عمیق میان حزب الله و دولت لبنان را آشکار کرد.
۳-۳. موضع وزیر خارجه: ایران هنوز درک نکرده
یوسف رجی، وزیر خارجه لبنان، در مصاحبه با اسکای نیوز عربی گفت: «ایرانیها هنوز درک نکردهاند که تصمیم به دولت لبنان بازگشته است». او تأکید کرد که لبنان مستقیماً درباره خود مذاکره میکند و نیازی به کسی برای مذاکره به نمایندگی از خود ندارد.
رجی همچنین گفت که هم اسرائیل و هم حزب الله در تسهیل مسیر مذاکرات همکاری نمیکنند، اما مسئولیت حزب الله بیشتر است، به دلیل امتناع آن از بحث درباره انحصار سلاح در دست دولت. او افزود که توافق چارچوب نتیجه دو جنگ اسناد بود که حزب الله در جنوب آغاز کرد و تأکید کرد که تلاش دولت لبنان برای بسط حاکمیت خود بر تمام خاکش به جنگ داخلی منجر نخواهد شد.
رجی فاش کرد که در دیدار روز دوشنبه با مارکو روبیو، تشکیل یک نیروی بینالمللی جایگزین یونیفل را مطرح خواهد کرد، زیرا تلاشهای دولت لبنان برای تمدید مأموریت نیروی سازمان ملل موفق نبوده است.
۳-۴. دیدار با وزیر خارجه عربستان
نواف سلام در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، دیدار کرد. در این دیدار، توافق بر آغاز کار برای فعالسازی کمیته مشترک سعودی-لبنانی حاصل شد. سلام از عربستان به دلیل رفع تحریم صادرات لبنان به عربستان تشکر کرد و گفت این اقدام «دوره جدیدی از همکاری اقتصادی و تجاری بین دو کشور» را باز میکند. بن فرحان نیز تلاشهای دولت لبنان برای حفظ نهادهای دولتی را ستود و گفت این تلاشها به تقویت امنیت و ثبات منطقهای کمک میکند.
۳-۵. دیدار با پاپ و رایزنی با واتیکان
پاتریارک مار بشاره بطرس الراعی در مراسم قداس در کلیسای سنت جورج در مرکز بیروت، بر حمایت واتیکان از لبنان تأکید کرد. الراعی گفت که دیپلماسی لبنان در آزمون تبدیل تحرک خارجی به نتایج ملموس قرار دارد و خواستار تبدیل حمایتها از ارتش لبنان به گامهای عملی شد. الراعی همچنین بر مفهوم دولت واحد صاحب مرجعیت در سلاح و تصمیم امنیتی تأکید کرد.
رئیسجمهور جوزف عون نیز در این قداس شرکت کرد. سیمون کرم نیز قرار بود در دیداری سطحبالا در واتیکان درباره مذاکرات گفتوگو کند.
۴. اقتصاد و بحران معیشتی: انفجاری در راه است
۴-۱. هشدار درباره انفجار اجتماعی
روزنامه النهار در تحلیل اقتصادی خود هشدار داد که هفته پیشرو شاهد سلسله تحرکات و اعتصابات مطالباتی و صنفی خواهد بود، زیرا اوضاع معیشتی به حدی خفقانآور رسیده که قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافته و قیمتها، بهویژه قیمت سوخت، سر به فلک کشیده است. النهار نوشت که این اعتراضات «مگر با موفقیت نشستهای وزارتی-صنفی مرتقب در خنثیسازی آن» متوقف نخواهد شد.
بر اساس آمارهای رسمی، تورم سالانه در لبنان در سال ۲۰۲۶ دو رقمی باقی مانده و بانک جهانی پیشبینی کرده اقتصاد لبنان در سال ۲۰۲۶ به میزان ۶.۴ درصد کوچک شود پس از آنکه درگیریهای مجدد اسرائیل و حزب الله یک بازیابی شکننده را از مسیر خارج کرد. تورم نیز پیشبینی شده در سال جاری به ۱۷.۵ درصد برسد.
۴-۲. آمادهسازی برای اعتصاب سراسری
اتحادیه عمومی کارگری لبنان در ۲۷ سپتامبر برای اعتصاب هشداردهنده سراسری در روز چهارشنبه آماده میشد. این اتحادیه خواستار اتخاذ اقدامات اقتصادی، اصلاح دستمزدها و هزینه حملونقل، و فعالسازی نظارت بر قیمتها شده بود. قیمت بنزین به محرک اصلی نارضایتی مردمی تبدیل شده بود و قدرت خرید حداقل دستمزد به شدت کاهش یافته بود.
محمد شمسالدین، پژوهشگر اقتصادی، در تحلیل خود نوشت که حداقل دستمزد امروز باید ۱۲۰۰ دلار باشد، نه ۳۱۲ دلار، تا نیازهای اساسی را تأمین کند. او افزود که هزینه خرید ۵۰ گالن بنزین امروز بیش از ۱۵۰۰ دلار است، در حالی که در گذشته با حداقل دستمزد میشد ۵۰ گالن خریداری کرد.
۴-۳. مأمور فرانسوی در بیروت
ژاک دو لا ژوجی، مسئول امور مالی و اقتصادی تیم ژان-ایو لودریان، مأمور ویژه رئیسجمهور فرانسه، در ۲۷ سپتامبر وارد بیروت شد تا مسئولان لبنانی را به تسریع اصلاحات مالی ترغیب کند. هدف از این سفر، دستیابی به توافق در سطح کارکنان با صندوق بینالمللی پول تا پیش از پایان سال بود.
۴-۴. برنامه سفر واشنگتن: فعالسازی مسیر صندوق بینالمللی پول
یاسین جابر، وزیر دارایی لبنان، در ۲۷ سپتامبر اعلام کرد که سفر هیئت وزیری لبنان به واشنگتن «اهمیت ویژهای در این مرحله» دارد، زیرا پس از گامهای اصلاحی انجامشده توسط لبنان، در مقدمه آن تصویب قانون بازسازی ساختار بخش بانکی، و در سایه تلاش برای تکمیل قانون شکاف مالی، راه را برای پیشرفت در مسیر توافق با صندوق بینالمللی پول هموار میکند.
جابر در گفتوگو با پلتفرم «صدای مالی» اعلام کرد که برنامه سفر شامل دیدار با کریستالینا گئورگیوا، رئیس صندوق بینالمللی پول، و نشستهایی با بانک جهانی در چندین پرونده و پروژههای اساسی، بهویژه در بخش انرژی است.
نکته کلیدی در اظهارات جابر این بود: «ممکن است امروز شاهد امضای برنامه کامل با صندوق بینالمللی پول نباشیم، اما مهم این است که گامی را آغاز کنیم که راه را برای آن هموار میکند». جابر همچنین تأکید کرد که دولت لبنان با وجود جنگ و تجاوزات به جنوب و بیروت، توانسته ثبات مالی و پولی را حفظ کند و لایحه بودجه ۲۰۲۷ را در مهلت مقرر تهیه کند.
۴-۵. قانون شکاف مالی: گره کور اصلاحات
قانون شکاف مالی به گره کور اصلاحات اقتصادی لبنان تبدیل شده است. بودجه ۲۰۲۷ تصویب قانون شکاف مالی را به تأخیر انداخته، زیرا وزارت دارایی و دولت مشغول تکمیل بودجه ۲۰۲۷ و ارسال آن به مجلس نمایندگان در مهلت قانونی هستند.
۴-۶. بحران سوخت و نارضایتی مردمی
روزنامه النهار در گزارشی با عنوان «بنزین از خودروهای لبنانیها تبخیر میشود… آیا مشکل در کیفیت است یا در قیمت؟» به بحران سوخت پرداخت. گزارش حاکی از آن است که بنزین از خودروهای لبنانیها تبخیر میشود و مشکل یا در کیفیت است یا در قیمت.
۵. تحلیل ساختاری: لبنان در تنگنای سهگانه
۵-۱. تنگنای امنیتی
آتشبس ۲۶ ژوئن هرگز به آتشبس پایدار تبدیل نشد. رژیم صهیونیستی با حملات روزانه، تخریب خانهها و بمباران توپخانهای، حاکمیت لبنان را علناً نقض میکند. اما نکته مهمتر این است که حزب الله نیز با شلیک پهپاد انتحاری، بهانه لازم را به رژیم صهیونیستی برای ادامه حملات میدهد. این چرخه خشونت نهتنها امنیت جنوب را تهدید میکند، بلکه مشروعیت دیپلماسی دولت لبنان را نیز تضعیف میکند.
ملحم خلف، نماینده پارلمان، در گفتوگو با البیسیآی تأکید کرد که تخلیه جنوب از یونیفل عامل بیثباتی است و هیچکس جایگزین ارتش لبنان نمیشود. او افزود: «این قدرت بود که مرزها و خط آبی را ترسیم کرد و تمام بقایای جنگ از مین و بمبهای خوشهای را پاکسازی کرد و اجازه استفاده مجدد از زمین را داد».
۵-۲. تنگنای سیاسی
دولت نواف سلام در موقعیت دشواری قرار دارد: از یک سو، آمریکا و عربستان از او میخواهند حزب الله را خلع سلاح کند و مذاکرات مستقیم با اسرائیل را پیش ببرد. از سوی دیگر، حزب الله و متحدانش او را به خیانت به مقاومت متهم میکنند. بیانیه جریان ملی آزاد در ۲۷ سپتامبر نشان داد که حتی متحدان سنتی حزب الله نیز از آن فاصله میگیرند، اما این فاصلهگیری به تقویت دولت منجر نمیشود، بلکه بحران اتحادها را عمیقتر میکند.
۵-۳. تنگنای اقتصادی
اقتصاد لبنان در وضعیت وخیمی قرار دارد: تورم ۱۷.۵ درصدی، کوچک شدن ۶.۴ درصدی اقتصاد، افزایش قیمت سوخت و کاهش قدرت خرید، زندگی روزمره مردم را به مرز تحمل رسانده است. قانون شکاف مالی که پیششرط توافق با صندوق بینالمللی پول است، به دلیل بودجه ۲۰۲۷ به تعویق افتاده و مأمور فرانسوی که برای تسریع اصلاحات به بیروت آمده، با مقاومت بوروکراسی و اختلافات سیاسی مواجه است.